Kritik Bakış Dergisi | Akıl-Fikir-Erdem

Antik Grekçeden Türkçeye (veya İngilizceye) yapılan çevirilerde bir okuyucu olarak sık sık beni duraksatan yerlerle karşılaşırım. Bu yerler, felsefe adı verilen faaliyet alanının antik Greklerden beri devraldığı, naklettiği, aktardığı, ama daha çok da devşirdiği; kısacası felsefi mefhumlar olarak bildiğimiz kelimelerle karşılaşmanın ve bu kelimelere nüfuz etmeye çalışmanın bir neticesi değildir. Mefhumlar da sıkıntılıdır elbette ve bunun bir örneğine aşağıda döneceğiz. Ancak öncelikli kastım, Grekçeden (ya da Latinceden, hatta Arapçadan) herhangi bir çeviride beni duraksatan yerlerle kastım (diyelim ki khora, alethia, idea veya psukhe gibi) artık felsefi tarihleri olan mefhumlar değil; daha çok sanki gündelik kullanıma aitmiş gibi görünen basit ifadeler....

Ahlâkî ‘evrenseller’, farklı biçimler almış ve hatta alabildiğine dejenere bir forma dönüşmüş olsalar da her geleneğin, herhangi bir tarihsel dönemde kendini ifade ettiği kültürel formlar içerisinde ve her kişide bulunurlar. İnançların ve değer sistemlerinin kültürel bir kazısına girişecek olursak, derinliklere doğru inildikçe benzeşen ve giderek ortak hale gelen yanlar artacaktır....

Bu dünyayı hiç sevmedik, İblis ve soyunun şekil verdiği yaşam tarzlarını, anlam ve değer biçtiği maskeleri, sınırlara bölüp mülkiyete dönüştürdüğü hiç bir metayı, fenomeni, araç gereci sevmedik. Biz daima her bir meleğin tek tek indirdiği yağmurla yaratılan ekmeğin sıcaklığını, çay ve cigaranın bereketlendirdiği dost muhabbetini, Adem soyunun hikayesini özetleyen nine masallarını, eski de olsa temiz libasları, gül kokan anne kucağını, nasırlı baba ellerini, kahrın da lütfunda sitemkar dualarla hoş görüldüğü kocakarı imanını, yarin zülfüne yazılmış şiirleri, kara sevdaya yakılmış türküleri, zalimlere atılmış kurşunları, çocukların gözbebeklerindeki sahici dünyayı seveceğiz....

Edebiyatın merkezden çekilmesi, bir gerileme değil, bir arınma olarak da okunabilir. Arınma süreçleri her zaman zahmetli ve sancılı olmuştur. Modernitenin ona yüklediği kitlesel temsil, ideolojik işlev ve pedagojik sorumluluk gibi rollerden sıyrılıp, tekrar kendi kadim sorusuna dönmesi…...

“Tasavvuf” şeklinde adlandırabileceğimiz bilgiden habersizseniz mesela Neşet Ertaş’ın, bu zamana kadar kasetini, plağını saklamadığını anlamlandırmak mümkün olmaz. Oysa Ertaş dünyanın yalan olduğu bilgisini aldığı ilk andan itibaren bu meselelerin önemsizliğini çoktan kavramış bir arif, abdal hâli ile görevinin, ataları gibi bu topraklara “ayaklara türab”, gönüllere hızmatçılık” yapmaya geldiğini söyleyip durmuştur. Bir zaman kendi köyünde, obasında “abdal” olduğu için horlanmasına rağmen içinde büyük bir insanlık sevgisi taşıması, aşk denilen duygunun kaynağına ilişkin kavradığı derin bilgiden dolayıdır. Bu yüzden “Kendini bilen, bilmeyenin kusuruna bakmaz.” der....