Kritik Bakış Dergisi | Akıl-Fikir-Erdem

Birûnî, İbn Haldun, Kâfiyeci ve Cevdet Paşa birlikte okunduğunda, İslam düşüncesinde tarih hermeneutiğinin dört asli sütunu bütün açıklığıyla ortaya çıkar. Birûnî bize başkasını anlamanın ahlâkını öğretir, İbn Haldun tarihi zâhirî nedenlerin ötesinde anlamanın ontolojisini inşa eder, Kâfiyeci ise anlamanın metodolojik temelini maksadına göre inşa eder. Böylece tarih, hadiselerin kronolojisi olmaktan çıkar, kendinden olmayanın hakkını teslim eden bir vicdan, bâtinî olanın izini süren bir nazar ve maksadını bilen bir usûl sayesinde hakiki mânâsına kavuşur. Cevdet Paşa bu usûlün insan zihninde nasıl işlediğini, tarihçinin hangi psikolojik ve ahlâkî şartlar altında hüküm verdiğini göstermektedir. Kanaatimce bugün tarih düşüncesinin en fazla ihtiyaç duyduğu şey tam da bu dörtlü terkiptir....