Kritik Bakış Dergisi | Akıl-Fikir-Erdem

İnsan eleştirisi ile insana düşmanlık arasında ince bir çizgi var. İnsan eleştirisi, bir özeleştiridir. İnsanın doğasındaki eksikliklerin yaşamına çeşitli şekillerde; kötülük, zarar, ziyan, zulüm, yalan olarak yansıması, arzularının ihtirasının gemlenmemesi, davranışlarının kontrol edilmemesi gibi huyların eleştirilip bunlardan uzak durması, engellemesi, yapmaması için uyarma amaçlı ikazlardır. Ki, dini öğretiler, özellikle Kuran, bu anlamda çok sert bir insan eleştirisidir. İşte bu çerçeve içinde, insan eleştirisi, gerekli hatta zorunludur. Ama iblis diliyle bizatihi insan türüne düşmanlık düzeyine sapmadan....

Doğal felaketler, doğadan kaynaklanan güçlükler, kuraklık, açlık; ekonomik ve toplumsal kaoslar; siyasi zaaflar; savaşlar, çatışmalar toplumları içinden çıkılamaz güvensiz bir ortama sürüklemiyorlar mı? Böyle zor durumlarda, güvensizlik içinde yaşayan toplumlar, kendi özelliklerini fanatikçe abartma yoluna giderken, tüm suçları diğer toplumlara ya da günah keçisi olarak seçtikleri bir topluluğa yükleyebilirler. Ama nasıl insan tekinin içinde fanatizmin olduğu gibi hoşgörünün potansiyelleri de varsa, toplumsal psikolojide de fanatizme olduğu kadar, barışa ve diyaloga da yer vardır. Hangi yanların öne çıkacağını, toplumun nerede, ne zaman, nasıl fanatikçe tepkiler vereceğini maddi yaşam koşulları belirliyor. Hiçbir toplumun, doğuştan, özsel olarak fanatik olduğunu söyleyemeyiz....

Bu rapor, yapay zekâya ilişkin yerleşik kabulleri yeniden düşünmeye, Türkiye’nin önündeki imkânları ve kırılganlıkları birlikte görmeye çağırıyor. Bu nedenle yapay zekânın Türkiye açısından ne anlama geldiğini, hangi riskleri taşıdığını ve nasıl bir kurumsal akıl gerektirdiğini anlamak isteyen herkes için rapor dikkatle okunmayı hak ediyor. Çünkü önümüzdeki dönemde tartışacağımız mesele yalnızca hangi teknolojileri geliştireceğimiz değildir. Asıl mesele, bu teknolojilerle nasıl bir devlet, nasıl bir toplum ve nasıl bir insan anlayışı kuracağımızdır....

Bugün, düşünmeye ve bu arada felsefeye olan ihtiyacın kendini belki her dönemden fazla duyurduğu bir zaman dilimindeyiz. Kimilerinin felsefenin helvasını kardığı çağımızda yeni baştan düşünmemiz gereken başlıca hususlar arasında bizzat felsefeyle ilişkimiz de yer alıyor. Bu bakımdan, Pierre Hadot ile Michel Foucault’nun çalışmalarında izlenebileceği üzere, felsefenin Orta Çağ’ın sonları ve Yeni Çağ’ın başlangıcı itibariyle bir “hayat tarzı” olmaktan giderek uzaklaşıp daha ziyade “zihinsel bir etkinlik” olarak öne çıkışının nasıl gerçekleştiğine ve bu süreçte filozofik hayretin giderek yerini entelektüel meraka bırakışına kafa yormamız gerekiyor....