Srikar Chowdary
Çin’in hırsları Hint Okyanusu’nun çok ötesine uzanıyor. Amacı yalnızca bölgesel üstünlük değil, küresel konumlanmadır. Bu doğrultuda, Afrika’nın iç kesimlerinden başlayarak etkisini kıyılara doğru yayan Heartland yaklaşımını özellikle uygun bulmaktadır. Çin, Etiyopya, Zambiya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi ülkelere derinlemesine yerleşerek, denizcilik rekabetinden yalıtılmış uzun vadeli etki ağları oluşturmaktadır.
Tutarlı bir model dikkat çekmektedir. Çin menşeli şirketler, küçük ölçekli yerel projelerle işe başlamakta; bu projeler zamanla, genellikle imtiyazlı krediler veya kalkınma yardımıyla desteklenen yol inşaatları, sanayi bölgeleri ve dijital altyapı gibi daha büyük kalkınma hamlelerine dönüşmektedir. Zamanla, güven temelli fakat bağımlılık eğilimli bir ilişki şekillenmektedir. Çin, bu temeli daha sonra siyasi nüfuz kazanmak, kaynaklara erişim hakları elde etmek ve stratejik açıdan değerli dayanaklar oluşturmak için kullanmaktadır. Bu sürece sıklıkla örnek gösterilen dikkat çekici bir olay, Sri Lanka’nın Çin’e olan borçlarını geri ödemekte zorlanmasının ardından Hambantota Limanı’nın 99 yıllığına Çin’e kiralanmasıdır.
Bu içten dışa ilerleyen stratejik yayılım, Çin’e kıtasal erişimle birlikte kıyılara yakınlık da kazandırmakta; böylece yalnızca deniz yollarına bel bağlamadan Batı Hint Okyanusu’na ulaşım koridorları yaratmaktadır.
Hindistan’ın Dıştan İçe Denizcilik Mantığı
Buna karşılık, Hindistan’ın yaklaşımı coğrafyası, diplomatik kültürü ve bölgesel hedefleri tarafından şekillenmektedir. Hindistan, esas itibarıyla Hint Okyanusu Bölgesi’nde (IOR) bir deniz gücüdür ve dış politikası uzun süredir dayatmadan ziyade işbirliğini vurgulamaktadır. Rimland modeli bu içgüdüleri tamamlamaktadır.
Hindistan’ın odak noktası, Mauritius, Seyşeller, Kenya ve Mozambik gibi ada devletleri ve kıyı ülkeleriyle başlar; bu ülkelerle güvene, eğitime ve deniz güvenliği işbirliğine dayalı ilişkiler geliştirmiştir. Bu ortaklıklar, Hindistan’ın istikrar ve deniz bütünlüğüne bağlı, sorumlu bir bölgesel aktör olarak kendini sunmasını yansıtmaktadır. Hindistan, MAHASAGAR gibi girişimler aracılığıyla bu ülkeleri ortak deniz farkındalığı ve güvenliği için ortak bir platformda buluşturmayı amaçlamaktadır.
Çin’in kıtasal derinliğe yönelik kasıtlı çabalarının aksine, Hindistan’ın gücü, Hint Okyanusu Bölgesi’nin dış halkasında meşruiyet inşa etme ve içe doğru, diplomatik iyi niyet, deniz gücü varlığı ve uzun süredir devam eden halklar arası bağlar yoluyla ilerleyebilme becerisinde yatmaktadır. Hindistan ordusunun Afrika’daki kapsamlı barışı koruma sicili — 1950’lerden bu yana dünya çapında yaklaşık 50 BM misyonuna 200.000’den fazla personel katkısı da dahil olmak üzere — Hindistan’ın sakin, güvenilir ve hegemonik olmayan bir ülke olarak algılanmasına katkı sunmaktadır.
Dağınık Bir Rimland
Hindistan’ın ortaklıkları tek bir “en güçlü dayanak”la sınırlanamaz. Mauritius kültürel yakınlık ve stratejik konum sunar; Kenya, Doğu Afrika’da kıtasal bağlantı ve siyasi etki sağlar; Mozambik ise enerji ve deniz yolu açısından önem taşıyan bir deniz geçidi işlevi görür. Her ortak, iş birliğini hiyerarşinin önüne koyan dağınık bir Rimland mimarisine kendine özgü katkılarda bulunmaktadır.
Bölge Çapında Bir Rekabet
Hindistan ve Çin’in belirli bir noktada — Cibuti, Mozambik Kanalı veya Doğu Afrika kıyıları gibi — karşı karşıya geleceği yönündeki yaygın varsayım, daha büyük resmi gözden kaçırmaktadır. Hint Okyanusu Bölgesi, fiilen erişim, etki ve varlık üzerinden yürütülen bölge çapında bir rekabet alanına dönüşmüştür. Çin küresel ölçekte yayılmakta; Hindistan ise yakın çevresini güvence altına almaktadır. Bu yollar kaçınılmaz biçimde yalnızca tek bir darboğazda değil, tüm okyanus alanı boyunca kesişmektedir.
Dünyanın Gözden Kaçırdığı Şey
Analistler çoğu zaman Afrika ile Hint Okyanusu’nu iki ayrı jeopolitik bağlam olarak ele alırlar. Oysa daha derin bir düzeyde, klasik ve zamana direnen Heartland–Rimland dinamiği gerçek zamanlı olarak şekillenmektedir. Çin’in kıtasal ilerlemesi ile Hindistan’ın deniz çevresi inşa etme çabaları, Hint Okyanusu Bölgesi’nin stratejik geleceğini biçimlendirmeye yönelik zıt ama birbirine bağlı yaklaşımları temsil etmektedir.
Sonuç
Hint Okyanusu Bölgesi’ndeki Hindistan–Çin rekabeti dramatik çatışmalarla değil, zıt stratejik mantıklarla tanımlanmaktadır. Çin’in içten dışa ilerleyen Heartland modeli ona kıtasal derinlik ve nihayetinde denizlere erişim sağlarken, Hindistan’ın dıştan içe işleyen Rimland modeli okyanusun çevresinde iş birliğini, istikrarı ve meşruiyeti güçlendirmektedir. Bu ikiliği kavramak, Hint Okyanusu’nun jeopolitik manzarasının önümüzdeki on yıllarda nasıl evrileceğini anlamak açısından hayati önemdedir.
