Asha Herten- Crabb
Tazminatı Reddettiğimizde Hangi Dünyayı Savunuyoruz?
Commonwealth liderleri Antigua ve Barbuda’da toplanırken Britanya, menkul köleleştirmeyle, sömürgecilikle ve bunların süregiden etkileriyle hesaplaşması yönündeki taleplerle yeniden karşı karşıya. Tartışma da çabucak mali sorumluluğa döndü: Kim ödemeli, ne kadar ve hangi gerekçeyle? Andy Burnham, “Britanya halkına köleliğin yanlışlarının bedeli ödetilemez” görüşünü savundu.
Britanya’da geçinmekte zorlanan insanlar için kısıtlı kaynaklar üzerinde bir talebin daha belirmesi, anlaşılır biçimde kaygı uyandırabilir. Ama tazminatı öncelikle bir fatura olarak duymak, neyin talep edildiğini daha düşünmeden değerlendirmenin koşullarını belirler. Konuşma hiçbir zaman daha öteye geçmediğinde bunun kimin çıkarına hizmet ettiğini sorgulamamızı da engeller.
Değeri paranın ötesinde hayal etmek
Para o kadar çok şeye erişimi yönetiyor ki onun ötesinde bir değer hayal etmek zorlaşabiliyor. Konut bir yatırım olarak görülüyor, toprak ancak birinin mülkü olarak değerli, bakım ise yalnızca bir maliyet. Ailenizi doyurabilmeniz ya da evinizde kalabilmeniz sahip olmadığınız paraya bağlıysa, mali hesap gündelik bir zorunluluktur.
Ama bu zorunluluğu kabul etmekle, şeylerin değerini anlamanın baskın yolu olarak piyasa düşüncesini benimsemek arasında fark vardır. Büyükanne ve büyükbabanızın gömülü olduğu yer, biri ona para ödeyeceğinden değerli değildir. Bir dil, kullanımı GSYH’ye katkıda bulunduğu için önemli değildir. Topluluk, bakım, belli bir coğrafyaya ait olma duygusu: Bunlar hayatlarımızı derinden biçimlendirir, ama bir fiyata indirgenemez.
Buna karşın politikacılar ve medya, dikkatimizi tekrar tekrar bir şeyin neye mal olduğuna, üretken olup olmadığına ve “paranın karşılığını” verip vermediğine yöneltiyor. Kültür, bellek, kayıp, topluluk ve onur üzerine iddiaları duyuyor ve bunları içgüdüsel olarak ödeme sorularına dönüştürüyoruz.
Ama bir an durmaya razı olursak başka bir olasılık belirir. Ya tazminat çağrısında bulunanlar, dikkatimizi paranın tek başına karşılayamayacağı hasar biçimlerine çekmeye çalışıyorlarsa?
Hasar yalnızca ekonomik değildi
Maangamizi terimi, “yıkıma yol açmak” ya da “tümüyle yok etmek” anlamına gelen Svahili dilindeki angamiza fiilinden türer. Stop the Maangamizi Campaign içinde bu terim, menkul köleleştirmeyi, sömürgeciliği ve süregiden yeni sömürgeci tahakkümü kapsayan bir süreklilik olarak anlaşılan Afrika Holokostu’nu adlandırır. Afrika halklarının ve onların kendi dünyalarını, kültürlerini, dillerini, ekonomilerini, maneviyatlarını ve ilişkilerini sürdürme kapasitelerinin kasıtlı olarak yok edilmesini vurgular. Bu anlamda kavrandığında terim, bizi menkul köleleştirmeyi ve sömürgeciliği, örgütleyici mantıkları bugün de işleyen dünyayı yıkma biçimleri olarak tanımaya davet eder.
Köleleştirmenin şiddeti, salt mali bir hesabın yetersizliğini özellikle açık kılar. Bir başkasının mülkü hâline getirilmek, bedeninizin ve hayatınızın gidişatının onun tasarrufuna bırakılması demekti. Üzerinizde iddia edilen yetki, hayatınıza anlam veren ilişkilere de uzanıyordu. Çocuğunuzu sevebilir ama satılmasını engelleyemezdiniz; kuşaklar boyunca aktarılmış bilgiyi taşıyabilir ama onu yaşatan topluluğun ayakta kalıp kalmayacağını bilemezdiniz. Bir yere ait olmanız, oradan koparılmaya karşı hiçbir koruma sağlamıyordu. Köleleştirenler bir insana fiyat biçebiliyor, bu alışverişin yok ettiği her şeyin bedelini ise görmezden geliyordu.
Bu nedenle tazminat için örgütlenen pek çok kişi, tazmini daha geniş bir onarım sürecinin parçası olarak görür. Mali tazmin, maddi mülksüzleştirmenin karşılığını verebilir, ama tek başına insanların kendi hayatları üzerindeki yetkisini geri veremez ya da insanlıklarının aşağılanmasını gideremez. Onarım aynı zamanda manevi esenliği, bastırılmış bilginin geri kazanılmasını ve toplulukların geleneklerini kendi belirledikleri biçimlerde sürdürüp aktarabilmesini de ilgilendirir.
Bu talepler, insanların kim olduklarını anlama ve onurla yaşama kapasitesiyle ilgilidir. Hepimizin onların bunu yapma gücünü baltalamayı sürdüren uygulamalarla yüzleşmesini gerektirir. Onarıcı adaletin neleri kapsayacağını siyasi seçkinlerin ya da medyanın değil, en çok etkilenenlerin belirlemesi de bu yüzden zorunludur. Onarım, hasarı üreten koşulları olduğu gibi bırakırken hesabı kapatan bir ödemeye indirgenemez.
Bunu mümkün kılan dünya
Tazminat çağrısında bulunanlar, burada, Britanya’da yaşayan biz beyazlardan daha da zor bir şey istiyorlar. Bu tarihlerle hesaplaşmak, menkul köleleştirmeye ve sömürgeciliğe maruz bırakılanlardan neyin alındığını, ama aynı zamanda bu süreçte nasıl bir toplum hâline geldiğimizi de sormak demektir.
İnsanlığı eşitsiz biçimde dağıtan ırk kategorileri üzerinden birbirimizi görmeyi öğrendiğimizde ne olur? Toprak, emek, bilgi, bakım ve hayatın kendisi öncelikle biriktirilecek varlıklar ya da değiş tokuş edilecek metalar olarak anlaşılmaya başladığında ne olur?
Yıkım en ağır biçimde bu şiddetlere maruz bırakılanların üzerine çöktü ve çökmeye devam ediyor. Ama bu şiddetleri ayakta tutan mantıklar, bugün Britanya’da zorluk çeken insanlar için de önemlidir. Konuta öncelikle bir yatırım olarak değer biçildiğinde, insanların bir eve olan ihtiyacı, konutun sağladığı getirinin gerisinde kalır. Bakım öncelikle bir maliyet olarak görüldüğünde, bizi ayakta tutan ilişkiler tasarruf etme ihtiyacına tabi kılınır. Koşullarımız birbirinden derinden farklıdır, ama insani ihtiyaçların piyasa düşüncesine tabi kılınması ve servetin durmaksızın birikmesi, hep birlikte içinde yaşadığımız bir sorun olarak duruyor.
Geçinmekte zorlanan Britanya halkı için tazminatı kıt kaynaklara yönelik bir tehdit daha olarak sunmak, sözde ödeyecek olan “biz” ile alacak olan “onlar” arasına güçlü bir çizgi çeker. Bu, hem bizzat tazminat hareketlerinin parçası olan Britanyalıları hem de Britanya’nın kendi içindeki ve dünyanın dört bir yanındaki büyük ve giderek büyüyen servet ve güç eşitsizliklerini gizler. Başkalarının ne kazanabileceğinden korkmaya özendiriliyoruz; serveti onlara hepimizin hayatı üzerinde güç veren kişiler ise daha az mercek altına alınıyor.
Burnham’ın gururla andığı Manchester pamuk işçilerinin çarpıcı örneği, çoğu işçi sınıfından pek çok Britanyalının menkul köleleştirmeye karşı çıktığına dair teselli edici bir hatırlatmadan fazlasını sunar. Dayanışmaları, unutma tehlikesiyle karşı karşıya olduğumuz bir şeyi anladıklarını düşündürür: kendi insanlıklarının, bir okyanusun öte yakasındaki köleleştirilmiş siyah erkeklerin, kadınların ve çocukların insanlığına bağlı olduğunu. Sıkıntı onlara kendi geçimlerinden endişe etmek için neden veriyordu, ama kaygılarının sınırlarını o belirlemedi. Bu tarihi, böyle bir dayanışmanın bugün bizden ne istediğini sorarak onurlandırırız.
Tazminat çağrısında bulunanlar, insanları mülk hâline getiren ve servet birikimini hayatın sürdürülmesinin üstünde tutmayı sürdüren bir dünyayla hesaplaşmamızı istiyor. Bu dünyanın yükleri hiçbir zaman eşit paylaşılmadı; ama bu farklılıkları tanıyıp yine de burada, Britanya’daki zorlukların bizi onarım talep eden kardeşlerimize karşı çevirmesine izin vermeyi reddedebiliriz.
Onların talebi aynı zamanda katılmaya bir davettir: zarar vermeyi sürdüren uygulamalarla yüzleşmeye ve hayatın serpilebileceği ilişkiler kurmaya. Bu daveti reddetmek, aynı zamanda miras aldığımız düzenlemeleri savunmak demektir.
Britanya’nın tazminatı karşılayıp karşılayamayacağı sorusunun ötesinde başka bir soru yatıyor: Menkul köleleştirme ve sömürgecilik yoluyla yaratılmış dünyayı savunduğumuzda gerçekte kim kazanıyor?
Biz Britanya’dakiler için daha yararlı olan, gerçekte neyin talep edildiğini duymamayı göze alıp alamayacağımızı ve o dünyanın kırdığını onarmak için bir araya gelseydik nelerin mümkün olabileceğini düşünmek olurdu.
Source : https://blogs.lse.ac.uk/inequalities/2026/11/02/what-world-are-we-defending-when-we-refuse-reparations/
