Joseph Chamie
Nüfuslar yaşlandıkça ve daha fazla yaşlı birey daha uzun yaşadıkça, çalışan sayısı ve vergi gelirleri göreceli olarak azalmakta, bu da hükümetlerin yaşlılara bakım sağlama konusunda zorlanmasına yol açmaktadır. Bu zorluk özellikle hastabakıcılık ve sağlık hizmetlerinin sunumunda belirgindir.
Bu zorluk esas olarak artan bakım talebi, iş gücü eksikliği ve hızla yükselen maliyetlerden kaynaklanmaktadır. Bu sorunların önümüzdeki yıllarda daha da sürdürülemez hale gelmesi beklenmektedir.
Ayrıca bu durum, yaşlı bireylere yönelik yaş ayrımcılığı ile daha da karmaşık hale gelmektedir. Bu ayrımcılık giderek yaygınlaşmakta ve yaşlıların fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu durum, daha erken ölüm, daha kötü fiziksel ve zihinsel sağlık ve yaşlılıkta engellilik durumlarından daha yavaş kurtulma ile ilişkilidir.
Dünya nüfusunun 65 yaş ve üzerindeki oranı 1950’de %5 iken bugün %10’a yükselmiş ve 2050’ye kadar %16’ya ulaşması beklenmektedir. Dünya yaşlı nüfusunun çoğu 75 yaşın altındadır; %41’i 65-69 yaş grubunda, %29’u 70-74 yaş grubunda, %17’si 75-79 yaş grubunda, %9’u 80-84 yaş grubunda, %3’ü 85-89 yaş grubunda, %1’i 90-94 yaş grubunda ve geri kalan kısmı 95 yaş üzerindedir.
Yaşlı nüfus oranındaki artış birçok ülkede çok daha belirgindir. Örneğin Japonya’da yaşlı oranı 1950’den bu yana altı kat artmıştır. Benzer şekilde İtalya ve Çin’de yaşlı oranı üç katına çıkmıştır. 2050 yılına kadar Japonya, İtalya ve Çin nüfuslarının yaklaşık üçte birinin yaşlı olması beklenmektedir.
Nüfus yaşlanmasına ek olarak, dünya genelinde doğum anı itibariyle beklenen yaşam süresi 1950’de 46 yıl iken 2026’da 74 yıla yükselmiştir. 2070 yılına kadar küresel yaşam beklentisinin yaklaşık 80 yıla ulaşması ve Fransa, Japonya, İtalya, Norveç, İspanya, İsveç ve İsviçre gibi birçok ülkede yaklaşık 90 yıl olması beklenmektedir.
Bakım ihtiyacı olan yaşlı bireylerin daha çok kadın, 80 yaş ve üzeri ve tek başına yaşayan kişiler olma olasılığı daha yüksektir. Bu bireylerin birçoğu evde yaşarken sosyal izolasyon yaşamaktadır ve bu durum zihinsel ve fiziksel sağlıklarını olumsuz etkilemektedir. Ayrıca bu bireylerin gelirleri genellikle ülke ortalamasının altındadır.
Yaşlı bakımının maliyeti ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Bu maliyetler büyük ölçüde iş gücü maliyetleri, sağlık altyapısı ve devlet sübvansiyonları tarafından belirlenmektedir.
Birçok yüksek gelirli ülke, iş gücü açığını kapatmak için düzensiz çalışma sözleşmelerine sahip göçmen işçilere dayanmaktadır ve bu çalışanlar çoğu zaman sınırlı yasal koruma ve standartlaştırılmış eğitim olmadan çalışmaktadır. Kötü çalışma koşulları, nispeten düşük ücretler ve yeterli takdirin olmaması, bakım çalışanlarının işe alınmasını ve elde tutulmasını zorlaştırmaktadır.
Yüksek gelirli ülkelerde bakım maliyetleri yıllık olarak oldukça yüksekken, düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşlı bakımı genellikle aile üyeleri tarafından sağlanmaktadır.
Örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde destekli yaşam merkezlerinde ortalama yıllık maliyet yaklaşık 75.000 dolardır. İsviçre’de de bakım pahalıdır; huzurevi maliyetleri yıllık ortalama 100.000 İsviçre frangını aşmaktadır. Almanya’da ise huzurevi bakımının yıllık ortalama maliyeti yaklaşık 36.000 ile 48.000 Euro arasındadır.
OECD ülkelerinde kamu tarafından finanse edilen yaşlı bakım sistemleri bile, bakım ihtiyacı olan yaşlıların neredeyse yarısını yoksulluk riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır; özellikle ağır bakım ihtiyacı olan ve düşük gelirli kişiler için bu risk daha yüksektir. Cepten yapılan harcamalar, OECD ülkelerinde ortalama olarak yaşlı bireylerin ortalama gelirinin %70’ini oluşturmaktadır.
Hükümetler, özellikle muhafazakâr eğilimli olanlar, artan yaşlı nüfusun bakım maliyetlerini karşılamada isteksiz davranmaktadır. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde başkan, federal hükümetin Medicare, Medicaid ve çocuk bakım maliyetlerini finanse etmesinin mümkün olmadığını yakın zamanda açıklamıştır. Bunun yerine, federal hükümetin öncelikli olarak askeri harcamalara odaklanması gerektiğini savunmuştur.
Muhafazakâr ve otoriter hükümetler genellikle yaşlı bakımına yapılan kamu harcamalarının ekonomik faydasını sınırlı görür ve yaşlıları toplumsal bir yük olarak değerlendirebilir. Yaşlılara yönelik sağlık harcamalarının ekonomik büyüme ile olumsuz ilişkili olduğunu savunur ve yaşam süresini uzatmaya yönelik kamu destekli girişimlere karşı çıkarak bu alanlarda sınırlı devlet harcamasını savunurlar.
Dahası, bu muhafazakârlar ve hükümet yetkilileri sıklıkla bireysel sorumluluğun ve özel sektörden gelen çözümlerin önemini vurgulamaktadır. Yaşlı bakım maliyetlerinin yaşlı bireyler ve aileleri tarafından karşılanması gerektiğini düşünürler.
Ancak yaşlı bakımının toplam maliyeti çoğu aile için karşılanamaz düzeydedir. Birçok OECD ülkesinde, devlet desteği olmadan yaşlı bireyler yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıyadır.
Almanya, Japonya, Güney Kore ve Hollanda gibi bazı ülkeler yaşlı bakım sigortasına zorunlu katılım uygulamıştır. Bu programlar genellikle zorunlu maaş kesintileri ile finanse edilmektedir.
Bununla birlikte birçok ülkede yaşlı bakımı hâlâ çoğunlukla aile üyeleri, özellikle kadınlar tarafından gayri resmi olarak sağlanmaktadır. Ancak kentleşme, düşen doğurganlık oranları, çift kariyerli aileler, iş gücü hareketliliği ve artan maliyetler gibi faktörler bu bakım biçimi üzerinde giderek artan baskı oluşturmaktadır.
Dünya genelinde yaşlı bakımına duyulan ihtiyaç hızla artmasına rağmen, mevcut sistemlerin bu ihtiyaçlara yanıt verme kapasitesi birçok ülkede sınırlı kalmaktadır. Bakım ihtiyacı olan bireylerin çoğu ailelerine ve gayri resmi bakım verenlere bağımlıdır; bakım hizmetleri ise pahalı, istikrarsız ve erişimi zordur. Bu durum aileler, bakım verenler ve sağlık sistemleri üzerinde ciddi baskılar yaratmaktadır.
Durumu daha da karmaşık hale getiren bir diğer unsur, yaşlı bireylerin sıklıkla kronik sağlık sorunları yaşamasıdır. Alzheimer hastalığı, eklem iltihabı, astım, sırt ve boyun ağrıları, kanser, katarakt, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), demans, diyabet, kırılganlık, düşmeler ve yaralanmalar, kalp hastalıkları, işitme kaybı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, kireçlenme ve eklem hastalıkları, felç ve idrar kaçırma yaşlılarda yaygın görülen sağlık sorunları arasındadır. Ayrıca yaş ilerledikçe birden fazla sağlık sorununun aynı anda görülme olasılığı artmaktadır.
Sonuç olarak, nüfusun yaşlanması ve yaşam süresinin uzaması nedeniyle ülkeler yaşlı vatandaşlarına bakım sağlama konusunda önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Hızla artan bakım ihtiyacının ve maliyetlerinin kim tarafından karşılanması gerektiği sorusu birçok ülkede tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir.
Genel kamuoyu, yaşlı bakımının sorumluluğunu hükümetlerin üstlenmesi gerektiğini düşünmektedir. Buna karşılık, artan mali yükten endişe duyan birçok hükümet, bakımın yaşlı bireyler ve aileleri tarafından sağlanmasını tercih etmektedir. Bazıları ise yaşlı bakımını sağlamak için yeni bir toplumsal düzen gerektiğine inanmaktadır.
*Joseph Chamie, danışman bir demograf, Birleşmiş Milletler Nüfus Bölümü’nün eski direktörü ve nüfus konularında birçok yayının yazarıdır.
Kaynak: https://www.ipsnews.net/2026/04/care-for-the-elderly/
Tercüme: Ali Karakuş
