Shenzhen Zirve Diplomasisi: APEC ve Ötesi

Bu yıl 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İş birliği (APEC) liderler zirvesinde birçok önemli görüşme gerçekleştirilecektir. ABD-Çin-Rusya üçlüsünün görüşecek olması ve bunun Avrupa için ne anlama gelebileceği dikkatleri üzerine çekmiş olsa da Washington ve Pekin aynı zamanda Hint-Pasifik dinamiklerine de odaklanacak, Ukrayna ise ele alınacak pek çok konudan biri olacaktır.
Kasım 18, 2026
image_print

ABD’nin zirveye giderken birden fazla hedefi bulunuyor. Başkan Donald Trump, Shenzhen’e ulaşmadan önce Manila’daki ASEAN zirvesine uğrayacak. Burada, Güney Çin Denizi’nde devam eden gerilimlerin ortasında, Filipinler de dâhil olmak üzere Güneydoğu Asya’daki kilit müttefikleri ve ortaklarıyla ilişkilerini muhtemelen yeniden teyit edecektir. Ve aynı zamanda Çin’in eleştirilerine rağmen Washington, ASEAN zirvesinin oturum aralarında bir Dörtlü (Quad) liderler toplantısı düzenlemeyi de planlamaktadır. Böylece Tokyo’ya Amerikan taahhütleri konusunda güvence vermeyi ve ticari anlaşmazlıkların ardından Yeni Delhi ile ilişkileri onarmayı amaçlıyor. APEC’te Trump, “nükleer silahlardan arındırma” ve “İran’daki savaşa son verme” konularını iki temel öncelik olarak dile getirdi ki bu da Ukrayna konusunun görüşülmesine ayrılabilecek sürenin kısıtlı olabileceği anlamına geliyor.

APEC 2026’nın ev sahibi olarak Çin’in de kendine özgü hedefleri bulunuyor. Pekin öncelikle, kısa veya orta vadede Seul ile diplomatik ilişkilerini derinleştirmeyi düşünüyor olabilir. Çin-Güney Kore ilişkileri şu anda Stratejik İşbirliği Ortaklığı (战略合作伙伴关系) düzeyindedir. İlişkilerin Kapsamlı Stratejik İşbirliği Ortaklığı (全面战略合作伙伴关系) düzeyine yükseltilmesi gündeme gelebilir. Bu durum gerçekleştiği takdirde, Pekin açısından bakıldığında, Kore yarımadasındaki vaziyetin gergin olduğu ve Çin-Japonya ilişkilerinin sıkıntılı seyrettiği, başka açılardan ise zorlu bir güvenlik ortamı arz eden Kuzeydoğu Asya’da istikrara katkı sağlayacaktır. APEC ayrıca Pekin’e, Kasım 2025’te Takaichi’nin Tayvan hakkındaki açıklamalarından bu yana yaptığı gibi, asgari düzeyde diyalogu sürdürerek Tokyo’ya yönelik devam eden hoşnutsuzluğunu gösterme fırsatı da verecektir.

Shenzhen Yalta değildir

Başkanlar; Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin arasında gerçekleşecek üçlü bir görüşmeye ilişkin, Ukrayna’nın parçalanması veya yeni bir küresel güvenlik mimarisinin şekillendirilmesi ihtimalini akla getirecek şekilde Yalta Konferansı’na atıfta bulunularak paralellikler kuruluyor. Bununla birlikte, çeşitli faktörler Shenzhen’in Yalta olmadığını gösteriyor: mevcut jeopolitik dönem temelden farklı; üç ülkenin de güçlerinin sınırları var ve birlikte hareket etme konusunda ortak iradeleri bulunmuyor.

İlk olarak, mevcut küresel düzen ciddi biçimde tartışmaya açık durumdadır. Yalta, İkinci Dünya Savaşı’nın galiplerini bir araya getirirken Shenzhen, büyük güçlerin zirvesi olsa bile, taşıdığı önem ve ağırlık bakımından Yalta ile karşılaştırılamaz. İkinci olarak, ABD, Çin ve Rusya küresel güvenlik üzerinde önemli etkileri olan ülkeler olsalar da eylemleri zorunlu olarak belirleyici nitelikte değildir. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı beşinci yılına girerken, ABD’nin İran’daki savaşı dokuzuncu ayına yaklaşıyor. Eğer belirleyici bir güçten yoksun olunursa, bu üçlünün, Ukrayna ve Avrupa devletleri gibi diğer önemli aktörleri sürece dâhil etmeden bir anlaşmayı uygulamaya koymaları zor olacaktır. Üçüncü olarak, üç ülkenin Ukrayna konusunda eşgüdüm sağlama kapasitesini engelleyebilecek başka öncelikleri ve hedefleri de bulunuyor. ABD, nükleer silahlardan arındırma ve İran meseleleriyle meşgul; Çin kendisini savaşın başlıca taraflarından biri olarak görmüyor; Rusya ise Ukrayna’daki başlangıçtaki hedeflerinden vazgeçmiş değildir.

Bununla birlikte, Shenzhen Yalta olmasa bile üç katılımcının her biri bazı siyasi kazanımlar elde etmeyi umuyor. Trump, ara seçimlerde aldığı yenilginin ardından küresel sahnedeki önemini yeniden ortaya koymak istiyor. Şi, ABD ve Rusya’yı bir araya getirerek istikrarı sağlamaya çalışan sorumlu bir devlet adamı olarak kendisini sunabilir. Putin ise Rusya’yı dünyanın iki büyük gücüyle aynı masada oturan bir G3 ülkesi olarak sergileyebilecektir.

Zirve diplomasisinin sınırları

Shenzhen, beklentileri yükseltmiş ancak çok az sonuç üretmiş üst düzey görüşmelerden oluşan daha geniş bir örüntünün bir başka zirvesi olabilir. Önceki örnekler arasında Trump’ın 2025 yılında Anchorage’da Putin ile gerçekleştirdiği ikili görüşme ve 2026 yılında Pekin ile Washington’da yapılan iki Trump-Şi zirvesi bulunuyor. Bu toplantılar, algılanan stratejik istikrar dışında pek az sonuç ortaya koydu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya göre, Ukrayna ve Avrupa’nın savaş sonrası güvenlik altyapısına ilişkin tartışmalar sürerken APEC 2026’nın önemi yüksek olmasına rağmen çelişkili açıklamalar ve kaotik eşgüdüm, somut sonuçlar elde edilmesi ihtimalini azaltıyor. Zirve öncesinde bazı kaynaklar Çin’in üçlü bir toplantıyla ilgilenmediğini öne sürerken Trump daha sonra böyle bir toplantının gerçekleşeceğini düşündüğünü söyledi. Taraflar ortak bir zemin bulmakta zorlandılar: Çin, son derece ayrıntılı biçimde önceden belirlenmiş bir zirve formatı için baskı yaparken ABD daha esnek bir format arıyor. Tarafların küçük ayrıntılarda bile anlaşamadıkları bir durumda, esaslı anlaşmalara varıp varamayacakları sorgulanabilir.

Bununla birlikte, önemli ilerlemeler sağlanması mümkün olmasa bile üst düzey temasların kendi başına bir değeri vardır. Shenzhen’deki APEC ve Miami’deki G20 zirveleri, sırasıyla 2026 yılının üçüncü ve dördüncü Trump-Şi zirveleri olacak ve diyaloga yönelik sürekli bir bağlılığı gösterecektir. Başka açılardan çalkantılı olan jeopolitik bir ortamda, somut sonuçlar sınırlı kalsa dahi temasların sürdürülmesi küresel istikrarın bir ölçüde korunmasına yardımcı olabilir.

 

*Toomas Hanso, Ekim 2024’te ICDS’ye (International Center for Defence and Security) genç araştırmacı olarak katılmıştır. Araştırmaları; Çin’e, Çin’in iç ve dış politikalarına ve uluslararası ilişkilere odaklanmaktadır.

 

Source: https://icds.ee/en/summitry-apec-and-beyond/

Tercüme: Ali Karakuş

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

SOSYAL MEDYA