Nick Giambruno
Roma İmparatorluğu’nun Ölümcül Hatası — Ve Amerika Bunu İran’da Tekrarlıyor Olabilir
Crassus, Roma’nın en zengin ve en güçlü adamlarından biriydi.
Resmî bir makam olmamasına rağmen Roma siyasetini fiilen yönlendiren gayriresmî üçlü ittifak Birinci Üçlü Yönetim’in parçası olarak Julius Caesar ve Pompey ile birlikte zirveye yükseldi.
Servetine ve siyasi etkisine denk düşecek bir askerî şöhret istiyordu. Bu yüzden MÖ 53’te, o dönemde bugünkü İran’ın büyük bölümünü yöneten Part İmparatorluğu’na karşı bir Roma istilasına öncülük etti.
Bu sefer tam bir felaketti; Roma’nın en ağır askerî yenilgilerinden birine dönüştü.
Crassus, daha iyi tavsiyeleri göz ardı etti ve düşman topraklarının derinliklerine ilerledi.
Roma piyadesi yakın muharebede son derece güçlüydü, ancak Partlar Romalıların şartlarına göre savaşmayı reddetti. Hareketli kaldılar, mesafeyi korudular ve Romalılar tükenip çökmeye başlayana kadar lejyonların üzerine ok yağdırdılar.
Crassus, düşmanın sonunda oklarının tükeneceğini umdu. Ama tükenmedi.
Bu hatanın bedelini hayatıyla ödedi. Ölümü, Partların ağzına erimiş altın döktüğü anlatısıyla ün kazandı; bu da onun sonunu, kibir, haddini aşma ve zenginlik ile statüyü stratejik bilgelikle karıştırmanın ölümcül alışkanlığına dair kalıcı bir uyarıya dönüştürdü.
Yine de Roma bu dersi tam anlamıyla içselleştirmedi.
Bir yüzyıldan fazla zaman sonra İmparator Trajan doğuya, Partların üzerine yürüdü; Ermenistan ve Mezopotamya’yı fethederek Roma’nın gücünü toprak bakımından en geniş noktasına taşıdı. Ancak Trajan’ın zaferleri, Crassus’un kanla öğrendiği aynı gerçeği ortaya koydu: Bölgeyi işgal etmek başka, elde tutmak başka.
Roma Mezopotamya’nın içlerine doğru ne kadar ilerlediyse, Part direnişi karşısında konumu o kadar açık, o kadar maliyetli ve o kadar kırılgan hâle geldi.
Trajan’ın ölümünden sonra yerine geçen Hadrian, doğudaki bu kazanımlardan vazgeçti ve Roma’yı Fırat’ın doğusunda daha savunulabilir bir sınıra çekti. Böylece Mezopotamya üzerinde kalıcı kontrolün bedeline değmediğini fiilen kabul etmiş oldu.
Bu örnekleri gündeme getirmemin nedeni, bugün İran’daki savaşla paralellik taşımaları.
Bugün Roma artık küresel hâkim güç değil. Bu rol artık ABD’ye ait. Ve ABD şimdi Romalıların yaptığı hatayı tekrarlıyor gibi görünüyor. Part oklarının tükenmesini beklemek yerine, Washington bu kez Pers balistik füzelerinin tükenmesini umuyor.
Tarih, büyük güçlerin çoğu zaman kendilerini şu inançla kandırdığını gösterir: Üstün güç; coğrafyayı, lojistiği ve kökleşmiş bir düşmanın kararlılığını aşabilir. Crassus bunun tersini öğrendi. Trajan, savaş alanındaki başarının stratejik başarıyla aynı şey olmadığını gördü. Hadrian ise devlet adamlarının çoğu zaman en son kabul ettiği gerçeği kavradı: Bazen en akıllıca yol ileri gitmek değil, bir pozisyonun kabul edilebilir bir maliyetle elde tutulamayacağını kabul etmektir.
İran’la savaş hâlâ sürerken, ABD’nin Romalıların yaşadığı aynı acı dersi öğrenmek üzere olduğuna dair oldukça güçlü bir ihtimal olduğunu düşünüyorum—ve bunun sonuçları hem yatırımcılar hem de tarih açısından son derece büyük olabilir. Bunu görmek için uzun süre beklememiz gerekmeyecek.
Bu süreç, çoğu insanın beklediğinden çok daha hızlı biçimde piyasaları, siyaseti ve günlük hayatı yeniden şekillendirebilir.
