Binoy Kampmark
Kitap yakma. Kitapları hamurlaştırma. Kitapları tahrip etme. Hepsi moda ve, söylemeye cüret edersek, son derece revaçta. Kütüphaneler onları çöplüğe taşıyor. Hafıza depoları, sözde daha kullanışlı dijital formatlar uğruna parçalanıyor. Ve şimdi, Anthropic’in kitaplara, aydınlanmış bilgi kaynakları olmalarından çok Dil Öğrenme Modelleri için mavi ham veri olarak duyduğu açlık herkesin gözü önünde. Söz konusu kitapları edinin. Hizmet sağlayıcılara kitapların sırtlarını ayırma görevini verin. Bilgiyi işlemek için tarayıcılar kullanın. Kâğıdı hamurlaştırılıp geri dönüştürülmek üzere gönderin (ne kadar da düşünceliler). Sonuç: Şirketin önde gelen LLM’si (büyük dil modeli) Claude’u besleyebilecek özel bir araştırma kütüphanesi.
Geçen ay, 404 Media tarafından yürütülen bir soruşturma, AI şirketlerinin eski kitaplara ilişkin satın alma alışkanlıklarına — bu her ne anlama geliyorsa — dikkat çekerek ISBNdb’yi bu alandaki kilit bir aracı olarak tanımladı. Şirket, kendi tanımına göre, “kütüphaneler ve satıcılar gibi çeşitli kamu kaynaklarından veri toplayarak ISBN, başlık, yazar veya yayıncıya göre aranabilen, benzersiz kitap verilerinden oluşan geniş bir koleksiyon derliyor.” Şu anda 111.978.817 aranabilir kitaba sahip olmakla övünüyor ve müşterilerine işlem başına 1.000 ile 1 milyon arasında kitap sunuyor. Eski basılı yayınlar, üretken AI’nın varlığıyla kirlenmemiş, daha saf tür olarak tanıtılıyor. Şirket tarafından yayımlanan bir makalede, “LLM öncesi döneme ait basılı kitapların bu kirlenmeden arınmış olduğu yapısal olarak garanti altındadır,” deniyor. ISBNdb’nin müşteri listesinin yıkıcı tarama eğiliminde olanlarla dolu olup olmadığı belirsizliğini koruyor; ancak şirket sorunun farkında değil değil.
Aynı durum, faaliyetlerinin AI’nın fiziksel parçalama iştahını besleyip beslemediği konusunda diğer kitap satıcıları için de geçerli. Kanadalı Zoom Books şirketi, 1970’lerden kalma kurgu dışı ve akademik kitapları toplu olarak edinme, bunları Avrupa’daki depolarda (özellikle Almanya’da) saklama ve ardından yıkıcı tarama için ABD ile Kanada’ya gönderme konusunda uzmanlaşmıştır. Bu uygulama, Alman Yayıncılar ve Kitapçılar Birliği basın sözcüsü Thomas Koch’a özellikle kınanacak nitelikte göründü; ancak bunun ne ölçüde gerçekleştiği konusunda ihtiyatlı bir değerlendirmede bulundu: “Bu, AI şirketlerinin çok büyük miktarlarda telif hakkıyla korunan eseri, rıza almadan ve ödeme yapmadan, dil modellerini eğitmek için kullanmasının bir başka örneği gibi görünüyor.”
Anthropic’in faaliyetleri, Andrea Bartz, Charles Graebner ve Kirk Wallace Johnson adlı yazarların yer aldığı, Kuzey Kaliforniya Bölge Mahkemesi’ndeki Bartz v Anthropic PBC davasında sunulan belgelerle gün yüzüne çıktı. Yazarların tümü şirkete karşı telif hakkı ihlali iddiasında bulundu. “Panama Projesi” olarak bilinen bu veri çıkarma ve hamurlaştırma misyonu, daha önce Google’da çalışmış ve Google Books gibi ortaklıkların kurulmasında ilerleme kaydetmiş Tom Turvey tarafından yönetiliyordu. Mahkeme kararının giriş bölümünde belirtildiği üzere proje, “‘dünyadaki tüm kitapların’ merkezi bir kütüphanesini oluşturup bunu ‘sonsuza kadar’ saklamayı” amaçlıyordu. Bu kütüphane, AI firmasının “AI hizmetlerini güçlendirmek üzere geliştirilmekte olan çeşitli büyük dil modellerini eğitmek için dijitalleştirilmiş kitaplardan oluşan çeşitli setleri ve alt kümeleri seçmesine” olanak sağlayacaktı.
Şirketin kitap satın alma iştahının doyumsuz olduğu ortaya çıktı. AI eğitimi amacıyla kopyaları lisanslamak için yayıncılarla anlaşmalar yapmak yerine (bu yaklaşım, “hukuk/uygulama/iş angaryası” diye küçümsenmiş ve başlangıçta yalnızca çekingen biçimde araştırılmıştı), “Turvey ve ekibi, AI firmasının ‘araştırma kütüphanesi’ için basılı kopyaları toplu olarak satın alma konusunda büyük kitap dağıtımcılarına ve perakendecilere e-posta gönderdi.” Basılı kitaplara, kullanılmış durumdakiler de dahil olmak üzere, milyonlarca dolar harcandı. Ardından tutulan hizmet sağlayıcılar işe koyuldu: kitap ciltlerini sökmek, sayfaları istenen boyuta göre kesmek ve kitapları dijital forma taramak. Kâğıt orijinaller atıldı. “Her bir basılı kitap nüshası, taranan sayfaların görüntülerini ve makine tarafından okunabilir metni içeren bir PDF kopyasıyla sonuçlandı (karton kapaklı kitaplar için ön ve arka kapak taramaları dahil).” Şirket ayrıca korsan dijital kitaplardan yararlanmaya özellikle özen gösterdi; bu durum sonunda şirketin 1,5 milyar dolarlık bir mahkeme dışı anlaşmaya varmasına yol açtı. Bunlar arasında LibGen’den beş milyon kopya, Pirate Library Mirror’dan iki milyon öğe ve Books3’ten yaklaşık 183.000 öğe bulunuyordu.
Mahkeme, Anthropic’in veri karışımları için, davacı yazarların yazdığı kitaplar “gibi kitaplara”, “içerdikleri yaratıcı ifadeler nedeniyle” en yüksek değeri vermeye başladığını açıklıyor. Claude LLM’ini kullananlar, onun yazarlar kadar “doğru ve etkileyici biçimde yazmasını” ve “iyi küratörlük yapılmış gerçekler, iyi organize edilmiş analizler ve büyüleyici kurgusal anlatılar” kullanmasını istiyordu.
13 Nisan 2024’te şirket içinde, yıkımın çılgın sırrını açığa çıkaran bir dahili muhtıra dolaşıma sokuldu. “Panama Projesi, dünyadaki tüm kitapları yıkıcı biçimde tarama çabamızdır,” ifadesi, Turvey’in mesajının başında yer alan alabildiğine iddialı savdı. Söz konusu muhtıra ihtiyatlı olunmasını salık veriyordu. “Neden bir kod adı kullanıyoruz? ‘Yumuşak kod adı’ kullanıyoruz çünkü bunun üzerinde çalıştığımızın bilinmesini istemiyoruz. Bu belge tüm Anthropic çalışanlarının erişimine açıktır, ancak bunu halka açık alanlarda konuşmaktan kaçınmalısınız ve bunun üzerinde çalıştığımız gerçeği Anthropic dışındaki hiç kimseyle paylaşılmamalıdır.”
Anthropic’in bir sözcüsü Snopes’a gönderdiği e-postada bir tür kayıt düşerek, “Veri edinim programlarımızın hiçbiri ‘nadir’ veya ‘antika niteliğindeki’ kitapları satın alıp imha etmez,” iddiasında bulundu. Şirket, “nadir” ile “değerli” arasında ayrım yapmıştır; son derece özensiz bir formülasyon.
Tüm bu vandalizm heyecanı içinde, davacıların Yargıç William Alsup’u telif hakkı ihlallerinin gerçekleştiğine ikna edemediğini unutmak kolaydı. “Anthropic’in LLM’leri, belirli bir eserin yaratıcı unsurlarını, hatta tek bir yazarın tanımlanabilir ifade tarzını bile kamuya yeniden üretmemiştir.” Claude, “altta yatan LLM’nin binlerce eserden damıttığı dilbilgisini, kompozisyonu ve üslubu çıktı olarak vermiştir.” Ancak telif hakkı, bir eserde “‘tasvir edilen’ [ ] veya somutlaştırılan ‘işleyiş yöntemlerini, kavramları [veya] ilkeleri’” kapsamıyordu. Telif hakkıyla korunan eserlerin, LLM’leri “yeni metin” üretmeleri için eğitmek amacıyla kullanılması “özünde dönüştürücüydü.”
Oluşturulan “araştırma kütüphanesi” meselesinde mahkeme, Anthropic’in her bir kitap nüshasının formatını basılı biçimden dijital biçime dönüştürmesinde bir sorun görmedi ve böylece fiziksel varlıklarının nihai imhasına fiilen göz yumdu. “Anthropic basılı kopyalarını dürüstçe ve hakkıyla satın aldı.” Ancak korsan kopyalar başka bir meseleydi. “Bir ders kitabını korsan bir siteden kopyalayan kişi ihlali zaten gerçekleştirmiştir, nokta.” Anthropic’in, kopyaları merkezi bir kütüphane için kullanmanın adil kullanım kapsamında olduğu yönündeki iddiası savunulamazdı.
Sonuç olarak: Kitaplar için hüzünlü bir gün, Anthropic için hak edilmemiş olsa da kısmi bir zafer ve yazarın yaratıcı yetilerinin tembel tüketicinin kör ve dilsiz alıcılığına dönüşme riski taşıdığı kasvetli, yıpratıcı bir gelecek ihtimali. Yale Üniversitesi Lillian Goldman Hukuk Kütüphanesi’nin nadir kitap kütüphanecisi Kathryn James’in yerinde biçimde belirttiği gibi, dil üretim araçları devredilmiştir.
*Binoy Kampmark, Cambridge’deki Selwyn College’da Commonwealth Scholar’dı. Melbourne’daki RMIT Üniversitesi’nde ders vermektedir. E-posta: [email protected]
Kaynak: https://www.counterpunch.org/2026/08/10/project-panama-scanning-and-book-destruction-at-anthropic/
