Sabit seyreden emisyonlar bizi iklim krizinden kurtarmayacak

Olumlu haber şu ki, yenilenebilir enerji sistemlerindeki büyük ve son derece memnuniyet verici gelişmeler bu ikinci eğilimi mümkün kılıyor. Kötü haber ise bunun gerçekleşmesi için çok sayıda felaketin yaşanmasının gerekebilmesi; dolayısıyla onları önlemek için ne kadar çok şey yaparsak o kadar iyi, vatandaş ve topluluk eylemlerinden küresel zirvelere kadar.
Kasım 16, 2026
image_print

Üç ay öncesine dönün: Türkiye’nin Antalya kentinde yapılacak COP31 iklim zirvesi yaklaşmasına rağmen, iklim çöküşü cephesinde pek bir şey olmuyor gibiydi. Konferans şimdi sürerken, özellikle son haftalardaki iki seçimin ardından eyleme dair umut verici işaretler görüldüğü için ilerleme kaydediliyormuş gibi görünebilir.

Birincisi, Brezilya’nın görevdeki ilerici başkanı Luiz Inácio Lula da Silva rekor dördüncü dönem için yeniden seçildi ve dünyanın başlıca karbon yutaklarından biri olan Amazon yağmur ormanının kaybını dizginleme politikasını sürdürmesi bekleniyor.

Ardından Amerika Birleşik Devletleri’nde Cumhuriyetçi adaylar ağır bir yenilgi aldı; Demokratlar hem Temsilciler Meclisi’nin hem de Senato’nun genel denetimini ele geçirdi. Bu, Donald Trump’ın görevdeki ilk iki yılına dair acı bir hükümdü ve iklim meselesi açısından iyi bir haberdi. Trump’ın fosil yakıtlara ilişkin “kaz, bebeğim, kaz” anlayışı, itibarıyla birlikte geri püskürtüldü ve yenilenebilir enerji piyasasına yatırımcılardan anında bir destek dalgası geldi.

Bu hafta COP31’in kendisinde de bazı başka umut ışıkları belirdi; bunların başında, bu yılki karbon emisyonlarının sabit seyredeceğinin öngörülmesi geliyor – bunda kısmen, dünyanın en büyük emisyon kaynağı olan Çin’in fosil karbondan güçlü ve devlet destekli uzaklaşmasını sürdürmesi etkili.

Ancak deneyimli iklim analistleri için genel tablo hâlâ kasvetli görünüyor.

Sabit seyreden emisyonlar bir ilerlemeyi gösterse de, iklim çöküşünün önlenmesi isteniyorsa yakın gelecekte yılda %10’a varan oranlarda düşmeleri gerekiyor. Yenilenebilir enerjiye geçiş, son derece zengin kaynaklara sahip fosil karbon lobisi yüzünden tehlikeli biçimde yavaş kaldığı sürece bunun olması pek olası görünmüyor.

Dahası, COP31 kötü haberler de getirdi: 2026, küresel sıcaklıkların sanayi öncesi düzeylerin 1,5 °C üzerindeki önerilen azami artışı aştığı (2024’ten sonraki) ikinci yıl olacak gibi görünüyor.

BM’nin başındaki António Guterres’in konferansın ikinci gününde dediği gibi: “Fosil yakıtlardan uzaklaşma geçişine tabu ya da çözülemez bir sorunmuş gibi davranmayı bırakma vaktimiz çoktan geçti. Şimdi, burada COP31’de, geçişi tartışmaktan onu düzenlemeye, finanse etmeye ve hayata geçirmeye geçmeliyiz.”

Bunun gerçekleşme ihtimali nedir? Şimdilik, yenilenebilir enerjideki genişlemeye rağmen düşük; ama yeterince ilgi görmeyen bir unsur var: dünya ısındıkça ne bekleyeceğimizi bize gösteren yıkıcı iklim olayları. Son yıllardan özellikle ikisi öne çıkıyor.

Biri yalnızca birkaç hafta önce, Ağustos sonunda, güney Tibet ve Nepal’de iklimle bağlantılı bir felaketin büyük can kaybına yol açmasıyla yaşandı. Hayatta kalanlar BM’ye, büyük bir buzul çöküşünün ardından “yüksekliği 100 metreyi aşan, saatte 180 kilometre hızla ilerleyen ve 60 kilometrelik vadiyi harap eden bir su duvarı” geldiğini anlattı. 1.500’den fazla kişi öldü, 5.600 kişi kayıp, 100’den fazla köprü, 20 hidroelektrik barajı ve 23 okul yıkıldı.

BM’nin üst düzey yetkilisi Jorge Moreira da Silva, bunun iklim adaletsizliğinin somut bir ifadesi olduğunu söyledi. Nepal, küresel sera gazı emisyonlarının yalnızca %0,08’ini üretiyor; buna rağmen iklim felaketlerinden orantısız biçimde etkileniyor.

Trajediden sonra, hâlâ manşetlerdeyken, birkaç gün boyunca bazı kişiler olayla iklim çöküşü arasında bağ kurdu. Sonra iklim anlatısı, diğer küresel tehditlerin gölgesinde gözden kayboldu ve COP31’in pek bir fark yaratması olası görünmedi.

Diğer iklim felaketi ise yıllar önce, Eylül 2023’te yaşandı. Daniel Fırtınası, Libya’nın kuzey kıyısındaki Derne kentinin tam ortasından geçen Derne Vadisi Nehri’ni besleyen yüksek havzaya tek bir günde yarım yıllık yağışa eşdeğer su boşalttı.

Muazzam bir sel dalgası, kentten 12 kilometre uzaktaki Bu Mansour Barajı’nı aştı. Bu da sel suyunun, Derne’nin bir kilometreden biraz fazla dışındaki Al-Bilad Barajı’na çarpmasına yol açtı ve bu baraj da çöktü. Sonuç, kente çok az uyarıyla ya da hiç uyarı olmadan çarpan devasa bir su duvarı oldu. Binlerce insan birkaç dakika içinde öldü, denize sürüklendi, cesetleri kayboldu. Felaketin hemen ardından kentin belediye başkanı can kaybını 20.000 olarak açıkladı, ancak sonraki tahminler 11.000 ile 24.000 arasında değişti.

Felaket, Libya’da 15 yılı aşkın süredir süren güvensizlik ve ihmalle daha da ağırlaştı; bu durum, 11 Eylül sonrası dönemin başarısızlıkla sonuçlanan birkaç Batı savaşından birinin ardından ortaya çıktı. Bu savaş, 2011’de Kaddafi rejimine son vermeyi amaçlayan İngiliz-Fransız askerî harekâtıydı; Libya, kaynak zenginliğine rağmen bundan hâlâ toparlanabilmiş değil.

Nepal ve Derne felaketleri, farklı biçimlerde, yakın geleceğin habercisiydi; benzer ve daha kötü felaketlerin yaşanması neredeyse kesin. Şimdiye kadarkilerin çoğu Küresel Güney’de yaşandı ve iklim çöküşünün daha geniş etkisi, dünyanın dört bir yanındaki daha yoksul topluluklar için kesinlikle çok daha ağır olacak.

Avrupa ve Kuzey Amerika’nın bazı bölgeleri son yıllarda yıkıcı orman yangınları ve seller yaşasa da, hiçbirinde şimdiye kadar Derne’de ya da Nepal’de görülen ölçekte bir can kaybı olmadı. İnsanları iklim çöküşünün gerçeğine karşı nihayet uyandırmak ve yapısal bir politika değişikliğini tetiklemek için, New York ya da Los Angeles gibi büyük bir Batı kentini vuran, örneğin şiddetli bir sıcak hava kubbesi ya da süper kasırga gibi aynı büyüklükte bir felaketin – hatta birkaç felaketin – yaşanması gerekebilir.

Bütün bunlar, paralel ama bir bakıma zıt yönlerde işleyen iki eğilime çıkıyor. Biri, iklim çöküşünün durmadan kötüleşmesi ve çok sayıda felakete yol açması; diğeri, bunu önlemek için dünyanın yavaş yavaş karbonsuzlaşan bir ekonomiye geçmesi.

Olumlu haber şu ki, yenilenebilir enerji sistemlerindeki büyük ve son derece memnuniyet verici gelişmeler bu ikinci eğilimi mümkün kılıyor. Kötü haber ise bunun gerçekleşmesi için çok sayıda felaketin yaşanmasının gerekebilmesi; dolayısıyla onları önlemek için ne kadar çok şey yaparsak o kadar iyi, vatandaş ve topluluk eylemlerinden küresel zirvelere kadar.

*Paul Rogers, Bradford Üniversitesi Barış Çalışmaları ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde Barış Çalışmaları Emeritus Profesörü ve Birleşik Hizmetler Komuta ve Kurmay Koleji’nde fahri üyedir. openDemocracy’nin uluslararası güvenlik muhabiridir. Twitter’da: @ProfPRogers.

Kaynak: https://www.opendemocracy.net/cop31-flatlining-emissions-wont-save-us-from-climate-crisis/