Mel Gurtov
Yolsuzlukla Mücadele Kampanyası
Çin’in, uzun süredir Xi Jinping’in sırdaşı ve güçlü Merkezi Askeri Komisyonun (CMC) başkan yardımcısı olarak bilinen General Zhang Youxia ile General Liu Zhenli’yi tasfiye etmesi, çok çeşitli yorumlara yol açtı. Resmî olarak, CMC’nin savaş tecrübesi bulunan tek üyesi olan General Zhang, “disiplin ve yasaların ağır ihlalleri” nedeniyle soruşturma altındadır; ki bu ifade hemen hemen her anlama gelebilir. Bu durum, düşüşünün gerçek nedeni hakkında çeşitli spekülasyonlara yol açmıştır: Örneğin, 2027’de toplanacak bir sonraki Parti kongresinde Xi’nin muhtemel dördüncü beş yıllık dönem arzusunu sorguladığı; ya da Xi ile Tayvan’ın nasıl ele alınacağı konusunda anlaşmazlığa düştüğü; ya da Zhang’ın nükleer sırları ABD ile paylaştığı; yahut Xi’nin basitçe paranoyak olduğu gibi. Bu açıklamaların hiçbiri bana ikna edici görünmemektedir.
Tasfiye, bizim Ulusal Güvenlik Konseyimize eşdeğer olan yedi üyeli CMC’yi, Xi dışında yalnızca bir başka üyeyle baş başa bırakmış; böylece Çin liderliğindeki kritik bir karar alma grubunu neredeyse boş hâle getirmiştir. Bu durum, Xi’nin 2012’de iktidara gelişinden itibaren neredeyse başlangıcından bu yana PLA’nın üst düzey komuta kademesini hedef aldığını yansıtmaktadır. Xi döneminde toplamda 100’den fazla Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) subayı görevden alınmıştır; bunların çoğu komünist parti disiplinini ihlal etmek, yani yolsuzluk nedeniyle tasfiye edilmiştir. New York Times gazetecilerinin araştırmasına göre, 2023 yılında görevde bulunan otuz bir general ve amiralin dokuzu Çin Komünist Partisinden (ÇKP) ihraç edilmiş, on üçü “ortadan kaybolmuş”, ikisi ise soruşturma altına alınmıştır. Tüm büyük harekât komutanlıkları ve askerî kuvvet türleri bu durumdan etkilenmiştir.
Resmî Açıklama
İki generalin tasfiyesinin gerçekte neye dayandığını anlamak için, PLA’nın kendi gazetesinin ne söylediğine bakabiliriz. Manoj Kewalramani’nin [email protected] adresinde çevirdiği kilit bir makale şu noktaları vurgulamaktadır:
İlk olarak, tasfiyeler “bazı kısa vadeli zorluklar ve sıkıntılar” doğurmaktadır; ancak ortaya konan hedefler büyüktür.
“Yolsuzlukla mücadele, Partinin ordu üzerindeki mutlak liderliğini ilgilendirmektedir; PLA’nın doğasını ve amacını ilgilendirmektedir; Parti ve ülkenin uzun vadeli barış ve istikrarını ilgilendirmektedir. Zhang Youxia ve Liu Zhenli’nin disiplin incelemesi ve soruşturması için dosyaya alınması, yolsuzlukla mücadelede yasaklı alan bulunmadığı, tam kapsam ve sıfır tolerans yönündeki açık tutumu bir kez daha göstermektedir. Bu, büyük siyasi gizli tehlikeleri ortadan kaldırmaya yönelik kararlı bir mücadeledir.”
İkinci olarak, temel mesele yolsuzluktur ve bunu ortadan kaldırmanın anahtarı parti liderliği ile partiye sadakattir. Dolayısıyla,
“Partinin ordu üzerindeki mutlak liderliğinin temel ilke ve sisteminin belirleyici bir rol oynadığının daha derinlemesine kavranması gerekmektedir ve dünya standartlarına doğru ilerlemeye yönelik stratejik tasarım, yol düzenlemeleri ve hedef görevler, artık tüm ordunun ortak anlayışı ve müşterek eylemi hâline gelmiştir.”
Üçüncü olarak, bir iç muhasebe dönemi gerekmektedir. Ordu “şu anda özel bir tür temperleme sürecinden geçmektedir; çeliğin rafine edilmesi sırasında safsızlıkların giderilmesine benzer biçimde, bu süreç yeniden güçlendirme, yeniden arındırma, yeniden döküm ve yeniden bütünleştirmedir.”
Dördüncü olarak, yeni bir subay kuşağı göreve getirilecektir. Gelecekte sorumluluğu üstlenecek olanlar, “Xi Jinping’in Ordunun Güçlendirilmesi Düşüncesiyle yetişmiş, güvenilir ve itimat edilir, hayranlık uyandıran ve saygıdeğer yeni dönem subayları ve askerler” olacaktır.
Beşinci olarak, hiç kimse kovuşturmadan muaf değildir.
“Zhang Youxia, Liu Zhenli ve diğerleri hakkında yürütülen derinlemesine inceleme ve kapsamlı soruşturma, konumu ne kadar yüksek ya da gücü ne kadar büyük olursa olsun herkesin Parti disiplini ve devlet hukuku önünde eşit olduğunu; yolsuzluğa karışıldığı sürece kesinlikle hiçbir hoşgörü gösterilmeyeceğini tartışılmaz gerçeklerle kanıtlamaktadır.”
Fazla Kampanya mı?
Çinlilerin söylediklerinin satır aralarını okuduğumda, General Zhang’ın görevden alınmasındaki temel meselenin yolsuzluk yapmış olması değil, Xi’nin yürüttüğü uzun süreli yolsuzlukla mücadele kampanyasını eleştirmiş olması olduğunu düşünüyorum. Zhang, belki de haklı gerekçelerle, yolsuzlukla mücadele kampanyasının orduya zarar verdiğine inanmış olabilir. Bu kampanya, moral ve hazırlık durumunu zedeliyor, deneyimli liderlerden oluşan subay kadrosunu tüketiyor ve PLA’yı Çin’in hasımlarının gözünde zayıf gösteriyordu. Bu argümanı güçlendiren unsur, Çin basınında yayımlanan ve yolsuzlukla mücadele kampanyasında “mesele ‘ne kadar çok soruşturursak o kadar çok yolsuzluk buluruz’ değildir; aksine ‘ne kadar derine inersek o kadar çok şey ortaya çıkarırız’” vurgusunu yapan bir takip başyazısıdır. Bu ikinci makale, kampanyayı Maoist terimlerle gerekçelendirmiştir: Parti ve ordunun saflarındaki safsızlıkları gidermeye yönelik Çin Komünist Partisinin uzun düzeltme tarihiyle uyumlu olduğu belirtilmiştir.
Çin basınında tasfiyeye ilişkin haberlerde dikkat çeken husus, konuya bu denli geniş yer verilmiş olmasıdır. Bu durum, Xi Jinping’in tüm liderlik kadrosunun en üst düzey isimlerinden birini tasfiye edebileceğine dair yüksek özgüvenine işaret etmektedir. Aynı zamanda bu açıklık, orduya ilişkin ciddi kaygıları da açığa vurmaktadır: Ordunun liderliği, savaşta güvenilirliği, komünist parti yönetimine ve bizzat Xi’ye olan sadakati. Günümüzde Çin ordusuna dair birçok değerlendirmeye aykırı biçimde, istikrarsızlık, gerilim ve işlev bozukluğu emareleri göstermektedir. Dışarıdan heybetli görünen şey, içeride kırılgan olabilir.
* Mel Gurtov, Portland State Üniversitesinde Siyaset Bilimi Emeritus Profesörüdür; uluslararası ilişkiler dergisi Asian Perspective’in Genel Yayın Yönetmenidir ve In the Human Interest adlı blogda yazmaktadır.
Kaynak: https://www.counterpunch.org/2026/02/17/purges-in-the-chinese-military/
