ABD’nin İran’la meşgul olduğu, Rusya’nın ise Ukrayna’da batağa saplandığı bir dönemde, dünyanın farklı bölgelerinde yürütülen iki askerî operasyon, Washington ve Moskova’nın güç kullanmak için geliştirdiği yeni bir yöntemin tetikleyicisi gibi görünüyor.
Son birkaç yılda uluslararası güvenlik düzenlemelerinin zayıflamasıyla birlikte, daha dar kapsamlı ve yoğunlaştırılmış güvenlik işbirlikleri ile bölgesel manevralar ön plana çıkmaya başladı.
Bu bölgesel iş birliğinin ilk örneği, 18 Ekim’de Haiti’de, dört Salvadorlunun çeteler tarafından kaçırılmasının ardından görüldü. El Salvador, arama kurtarma çalışmaları için Haiti’nin başkenti Port-au-Prince’e başlangıçta 100 özel kuvvet askeri gönderdi.
The Guardian’a göre, 22 Ekim itibarıyla asker sayısı 2.000’in üzerine çıktı. Bu, El Salvador’un 1969 yılında Honduras’la yaşadığı kısa süreli savaştan bu yana gerçekleştirdiği ilk bağımsız dış askerî harekât oldu.
Ardından, 26 Ekim’de Cezayir, güney sınırındaki ayrılıkçı ve cihatçı faaliyetler nedeniyle komşusu Nijer’e asker gönderme planlarını açıkladı. İlk konvoyun 30 Ekim’de ulaşmasıyla bu harekât, Cezayir’in 1973 Yom Kippur Savaşı’ndan bu yana giriştiği ilk büyük ölçekli dış askeri taahhüt olma özelliği taşıyor.
El Salvador ve Cezayir’in askerî harekâtlarının neredeyse eş zamanlı gerçekleşmesi ve bu tür harekâtların her iki ülke açısından da nadir olması dikkat çekicidir. Ancak bu harekâtları Amerikan ve Rus güvenlik kuruluşlarıyla birlikte yürütmeleri, onları daha da önemli hâle getiriyor.
Haiti’de ABD merkezli özel askerî ve güvenlik şirketi Vectus Global, 2025 yılının başından bu yana Haiti makamlarına güvenlik desteği sağlıyor. Nijer, Wagner özel askerî şirketinin eski Afrika ağının büyük bir kısmını bünyesine katan Rusya’nın Africa Corps adlı paramiliter örgütüne 2024 yılından bu yana ev sahipliği yapmaktadır.
Özel askerî ve güvenlik şirketleri ile paramiliter güçler çoğu zaman çok taraflı ittifaklar bünyesinde faaliyet gösterse de Washington ve Moskova, sırasıyla Haiti ve Nijer’de bu kuruluşlar aracılığıyla bağımsız güvenlik dayanak noktaları oluşturdu.
Bununla birlikte, Vectus Global ve Africa Corps sınırlı insan gücüne sahip ve şu an operasyonlarını güçlendirmek için sırasıyla El Salvador ve Cezayir’e yöneliyor gibi görünüyorlar. Bu durum, ABD ve Rusya’ya ilave askerî destek sağlarken, konuşlandırılan kuvvetlerden belirli ölçüde uzak durmalarına da imkân tanıyor.
Bu eş zamanlı harekâtlar, son yıllarda küresel çok taraflı güvenlik düzenlemelerinin zayıfladığı bir dönemde gerçekleşiyor. BM barışı koruma operasyonlarının yetersizlikleri, Batı ittifakındaki çözülme ve küreselleşmenin geleceğine ilişkin soru işaretleri, daha küçük ve seçici ortaklıklar için alan açtı.
Ancak El Salvador ve Cezayir bütünüyle Washington ve Moskova’nın izinden gitmiyor. Haiti ve Nijer de kendi egemenliklerini ve ulusal çıkarlarını korumaya çalışacaktır ve bu durum, zaman içinde söz konusu ortaklıkları karmaşıklaştırabilir.
Karayipler Kazanı
Eski Haiti Devlet Başkanı Jovenel Moise’nin 2021 yılında suikasta uğramasının ardından, ABD ve El Salvador’un güvenliği yeniden tesis etmeye yönelik çabaları giderek birbirine yaklaştı.
Suikastın ardından Haiti, ABD’den askerî yardım talep etti. Bununla birlikte, istikrarsızlığın bir mülteci krizini tetikleyebileceği, organize suçlara zemin hazırlayabileceği yönündeki endişelere rağmen, Biden yönetimi doğrudan müdahale etmekten kaçındı ve bunun yerine 2023 yılında Kenya liderliğindeki bir BM güvenlik gücüne destek verdi.
İstikrarsızlık kötüleşirken El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele yardım teklifinde bulundu. Bukele 2024 yılında yaptığı açıklamada, bir BM Güvenlik Konseyi kararı gerekse de, El Salvador’u Amerika kıtasındaki en güvenli ülke haline getirdiğini belirttiği kendi ülke içi çete karşıtı politikalarını kullanarak Haiti’deki çeteleri “ortadan kaldırabileceğini” ifade etti.
İkinci Trump yönetimi döneminde bu çabalar ortak bir çizgide birleşti. 2025 yılının başlarında ABD Dışişleri Bakanlığı, Vectus Global’e Haiti’ye savunma hizmetleri ihraç etme yetkisi vererek şirketin ülkede askerî nitelikli faaliyetler yürütmesine izin verdi. Trump’ın müttefiki Erik Prince tarafından kurulan şirket, çetelerle mücadele ederek ve Haiti’nin gümrük sistemini güçlendirerek güvenliği iyileştirmek amacıyla 10 yıllık bir sözleşme imzaladı.
Mart 2025’ten bu yana Vectus Global personeli Haiti’de insansız hava aracı saldırıları ve helikopter saldırıları düzenledi, muharebe eğitimi verdi ve yüzlerce savaşçıya destek sağladı. Small Wars Journal, bu harekâtı, “sözleşmeli paralı askerlerin, şiddet yanlısı silahlı çetelerin başkent Port-au-Prince’in tam kontrolünü ele geçirmesini önlemek amacıyla hukuki açıdan tartışmalı faaliyetlerde bulunduğu” bir operasyon olarak tanımlıyor.
Bu arada Erik Prince’in El Salvador’la ilişkileri Trump’ın yeniden seçilmesinden önceye dayanıyordu. Prince, Ağustos 2024’te El Salvador’u ziyaret ederek ülkedeki mevcut hapishane kompleksinin göçmenler için kullanılmasını önerdi. 2025 yılında Wyoming’de 2USV adlı bir limited şirket kurdu ve Trump iktidara geldiğinde önerdiği planı Beyaz Saray’la paylaştı.
Politico’ya göre bu öneri, tutukluların Amerikan gözaltı merkezlerinden El Salvador’daki hapishanelere nakledilmesi de dâhil olmak üzere, hapishanelerin lojistik yönetimini Prince’in şirketine bırakacaktı. Ne var ki Prince’in önerisinde herhangi bir ilerleme kaydedilmedi. Bu arada Trump yönetimi, kendi operasyonlarının bir parçası olarak göçmenleri El Salvador’daki hapishanelere gönderdi.
Prince’in “hapishane planı” sonuçsuz kalmış olsa da Vectus Global’in Haiti’deki personelinin önemli bir bölümünü Salvadorlular oluşturuyor.
El Salvador, Haiti’ye asker göndermeden önce Washington’la resmî askerî işbirliğini de güçlendirdi. 2025 yılı boyunca ABD yapımı tüfek ve helikopter sevkiyatları aldı ve ardından bu sevkiyatları 2026’da ABD Güney Komutanlığı’ndan gelen ilave ateşli silahlar, tıbbi malzemeler ve helikopter bakım ekipmanları izledi. İki ülke ayrıca Nisan ayında çok uluslu askerî tatbikat olan CENTAM Guardian 26’ya birlikte ev sahipliği yaptı.
El Salvador’un ekim ayında Haiti’ye yönelik hamlesi Washington’ın onayını aldı ve bir ABD askeri yetkilisinin Reuters’a verdiği bilgiye göre ABD, “Salvador birliklerinin Haiti’ye nakledilmesine yardımcı olmak için C-130 nakliye uçakları sağladı.” Söz konusu hazırlık süreci, sevkiyatın çok önceden planlandığını gösteriyor; ABD, El Salvador ve Haiti’nin her birinin ise bu süreci sonuna kadar götürmek için kendi gerekçeleri bulunuyor.
Washington açısından bu görev, Trump yönetiminin Amerika kıtasında ABD nüfuzunu yeniden tesis etme çabalarına hizmet ediyor. Önemli Karayip deniz taşımacılığı rotalarına hâkim bir konumda olan Haiti, liman ve altyapı geliştirme potansiyeline sahiptir ve kazançlı maden kaynakları barındırmaktadır.
Güvenlik yeniden sağlandığında Vectus Global, Haiti’nin Dominik Cumhuriyeti ile olan sınırından geçen mallardan gümrük vergisi alınmasını öngören bir gümrük programını uygulamaya koymayı ve böylece ABD nüfuzunu daha da pekiştirmeyi planlıyor.
Miami Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin internet sitesinde yayımlanan bir görüş yazısına göre Haiti’deki geçiş hükümeti de Vectus’u destekliyor ve “çok taraflılığın bir başka deneyinin sonuçlarını beklemek yerine Prince’e ve Vectus’a yönelerek daha doğrudan bir yol seçmiş” durumdadır.
Bu arada Bukele ise güvenlik modelini yurt dışında tanıtabilir, El Salvador’un bölgesel nüfuzunu genişletebilir ve Washington ile bağlarını güçlendirebilir. Kâr amacı gütmeyen kuruluş Cordaid’e (Cordaid’in genel merkezi Lahey’de (Den Haag), Hollanda’da bulunmaktadır) göre, BM öncülüğündeki misyonun ve Vectus Global’in Haiti’de düzeni yeniden sağlama çabalarının ardından, 2026 yılının başında tahminen 6,4 milyon insan, insani yardıma ihtiyaç duyuyordu. Haiti hükümetinin, daha önce başarısız olmuş yaklaşımların ötesine bakmaktan başka pek fazla seçeneği bulunmamaktadır.
BM, Eylül 2025’te Haiti’deki misyonunun adını Çete Bastırma Gücü olarak değiştirdi ve kendini El Salvador’un operasyonundan uzaklaştırdı. 3 Kasım’da BM, El Salvador birliklerinin suç gruplarına karşı eylemlerini yoğunlaştırmasıyla Haiti’de önde gelen bir çete liderinden uluslararası arabuluculuk talebi geldiğini duyurdu.
Bunu izleyen günlerde Haiti’de faaliyet gösteren Boston çetesinin lideri Mathias Saintil, bir insansız hava aracı saldırısında öldürüldü. Bir başka operasyonda, Haiti polisi ve El Salvador güçleri, Haiti’deki çetelere yönelik saldırının giderek şiddetlendiğini gösterecek şekilde 400 Mawozo (400 Acemi) çetesinin lideri Wilson Joseph tarafından kullanılan bir evi imha etti.
Nijer ve Geniş Sahel Bölgesindeki İstikrarsızlık
Nijer de ayrılıkçı ve cihatçı grupların yol açtığı ve yıllardır giderek büyüyen bir istikrarsızlıkla karşı karşıyadır. Ülke, Rusya’nın Wagner grubuna, daha sonra da Wagner’in Afrika’daki operasyonlarının büyük bölümünü devralan Africa Corps’a yönelerek sırasıyla 2023 ve 2024 yıllarında Fransız ve Amerikan kuvvetlerini sınır dışı etti. 30 Ekim’den bu yana Cezayir kuvvetleri altyapıyı koruyor ve Nijer’in güvenlik çabalarına destek vererek Africa Corps üzerindeki baskının hafifletilmesine yardımcı oluyor.
Rusya ve Cezayir’in bugünkü güvenlik ilişkilerini geliştirmeleri de zaman aldı. Rusya’nın özel askeri ağları belirgin biçimde, siyasi nüfuz ve doğal kaynaklara erişim karşılığında sözleşmeler elde eden Wagner üzerinden 2010’lu yıllarda Afrika genelinde genişledi.
Wagner, 2021 yılında Mali’ye ulaşmasıyla birlikte Sahel bölgesine yayıldı. Ardından yaşanan askerî darbeler ve bölge ülkeleri ile Batılı hükümetler arasındaki ilişkilerin kötüleşmesi, Batılı kuvvetlerin Mali, Burkina Faso ve daha sonra Nijer’den çekilmesine yol açtı. Cezayir’in Rusya ile uzun süredir devam eden askerî ilişkilerine rağmen Wagner’in giderek artan varlığı ve bölgesel şiddeti kontrol altına almakta yaşadığı güçlük, Cezayir yönetimini endişelendirdi.
Cezayir Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun’un Haziran 2023’te Rusya’yı ziyaret etmesinin ardından iki ülke Geliştirilmiş Stratejik Ortaklık Bildirgesi’ni imzaladı. Aynı ay Wagner’in isyan girişiminde bulunması ve kurucusu Yevgeny Prigojin’in Ağustos ayında hayatını kaybetmesi, Kremlin’in örgütü devlet kontrolü altına alma çabalarını hızlandırdı.
Jamestown Foundation’a göre bu durum sonraki aylarda, örgütü “daha yönetilebilir ve tartışmalı Prigojin ile daha az ilişkilendirilir” hale getirerek Afrika’daki operasyonlarının büyük bir kısmını Africa Corps çatısı altında yeniden örgütledi.
Kongre Araştırma Servisi’ne göre Rus askerî istihbaratının yönetimindeki Africa Corps’un operasyonları; Rus devlet personelinden, eski Wagner savaşçılarından ve diğer özel askerî ve güvenlik şirketlerinin personelinden yararlanıyor.
Yapı, Sahel bölgesindeki varlığını genişletmekteyken, RUSI (Royal United Services Institute for Defence and Security Studies) kıdemli araştırmacısı Antonio Giustozzi, 2025 yılında Birleşik Krallık Avam Kamarası Dış İlişkiler Komitesi’ne verdiği bilgide, söz konusu yapının Rusya Savunma Bakanlığı’na “çeşitli kuruluşlar” ve bireylerle sözleşme yapma imkânı tanıdığını belirtti.
Ancak Cezayir’in 2025 yılında, Mali, Nijer ve Burkina Faso arasında 2023’te imzalanan bir güvenlik paktı olan Sahel Devletleri İttifakı (AES) ile bağlarını koparması, Rusya’nın bölgesel hedeflerini karmaşıklaştırdı. Moskova, Batılı güçlerin aleyhine olacak şekilde daha güçlü bir askerî varlık oluşturmayı, bölgenin doğal kaynaklarına erişim sağlamayı ve siyasi nüfuzunu genişletmeyi amaçlamaktadır. Ancak Cezayir’in güney komşularıyla yaşadığı anlaşmazlık, Moskova’nın Sahel’deki konumunu güçlendirmek için Cezayir’le olan ilişkilerinden yararlanmasını zorlaştırdı.
AES, Rusya ile askeri bağlarını giderek derinleştirdi ve Moskova, ittifak ile Cezayir arasındaki ilişkileri düzeltmeye çalışarak Temmuz ayında diplomatik bir yeniden başlangıca aracılık etti. Rusya ayrıca, askerî bağlantılı kargo uçuşlarının giderek artan trafiğinin yanı sıra uzun menzilli bombardıman uçaklarının resmî teslimatları ve 2026 yılının başlarında Su-57E savaş uçağının ilk ihracatı aracılığıyla Cezayir’le askerî ilişkilerini güçlendirdi.
Defense News, Cezayir’i “Avrupa’nın güney kanadında önemli bir Rus müttefiki” olarak nitelendirerek Moskova’nın “ülkeyi Rusya’nın gücünü Afrika’nın daha derinlerine yansıtmak için bir merkez olarak kullandığını” da ekledi.
Rusya ve Cezayir, Ekim ayındaki asker konuşlandırmadan önce de Nijer’de işbirliği yapmıştı. Ağustos ayında Cezayir, bir darbe girişimi sırasında Nijer hava sahasını güvence altına almak için savaş uçakları ve havadan havaya yakıt ikmal uçakları gönderirken, Rus Africa Corps personeli de havadan destek sağlamanın yanı sıra karadaki birlikleri destekledi. Cezayir uçakları, ülkenin başlıca askerî karakolu ve Africa Corps üssü olan Niamey’deki 101 No’lu Nijer Hava Üssü’nü kullandı.
Cezayir ve Nijer, Rusya menşeli askerî teçhizattan oluşan ve giderek genişleyen ortak bir envantere de sahip durumda. Ağustos ayında Cezayir, kendi silah envanterinden dört helikopteri Nijer’e devrederek iki ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki bağlantıları daha da güçlendirdi.
Cezayir’in Ekim ayında asker konuşlandırma kararı Moskova’da olumlu karşılandı ancak Cezayir kendi çıkarlarının peşinden gidiyor. Cezayirli yetkililer, konuşlandırmanın amacının Nijer’deki enerji ve ekonomik çıkarlarını, özellikle de devlete ait petrol ve doğal gaz şirketi Sonatrach’ın çıkarlarını korumak olduğunu belirtti. Bu çıkarlar arasında, Nijerya doğal gazını Nijer ve Cezayir üzerinden Avrupa pazarlarına taşıması öngörülen Trans-Sahra Doğal Gaz Boru Hattı projesi de bulunuyor.
Bununla birlikte Rusya’nın Africa Corps’u, Cezayir kuvvetlerinden ilave askerî destek elde ederken Nijer de istikrarı yeniden tesis etme çabalarında güçlü bir bölgesel ortak kazanmış oldu.
Yeni müdahale modeli
Washington ve Moskova’nın birbirlerinin planlarına zımnen uyum sağlayıp sağlamadıkları belirsiz ancak personel ve teçhizat hareketliliğinin yanı sıra diplomatik sinyaller, her iki tarafın da bir diğerinin niyetlerinden haberdar olduğunu gösteriyor.
Ne Washington ne de Moskova henüz bir diğerinin askerî operasyonlarına açıkça karşı çıktı ve her iki taraf da bu operasyonlar sınırlı kaldığı ve bir diğerinin çıkarlarını tehdit etmediği sürece bunlara göz yumabilir.
Özel askerî/paramiliter kuvvetlerin ve münferit ulusal orduların ortak konuşlandırılması, çok taraflı güvenlik düzenlemeleri zayıflarken ve daha dar kapsamlı ortaklıklar önem kazanırken, büyük güçlerin ve bölgesel güçlerin askerî nüfuzlarını yurt dışında genişletmeleri için yeni bir yönteme işaret ediyor.
Bununla birlikte, birden fazla hükümetin ve güvenlik kuruluşunun çıkarlarını ve faaliyetlerini koordine etmek zor olacaktır ayrıca bir ülkedeki başarı, diğerinde de başarıyı garanti etmez. Örneğin Cezayir; daha büyük bir nüfusa ve ekonomiye sahip olması, ayrıca Rusya’nın etki alanından uzak bulunması nedeniyle El Salvador’dan çok daha fazla özerkliğe sahiptir; bu durum, Moskova’nın kendi ortağı üzerindeki etkisinin, Washington’ın kendi ortağı üzerindeki etkisinden daha sınırlı kalmasına yol açmaktadır.
El Salvador ve Cezayir kendi konumlarını güçlendirebilir ve sırasıyla Washington ile Moskova arasındaki ilişkilerini geliştirebilir ancak bu düzenlemelerin başarısız olması hâlinde sonuçta bütün yükü üstlenmek zorunda da kalabilirler. Haiti ve Nijer ise bu arada daha da derinleşen bir istikrarsızlıkla karşı karşıya kalabilir.
Buna karşılık Washington ve Rusya, doğrudan çok az taahhütte bulunarak nüfuz alanlarını genişletebilir ve siyasi maliyetleri, diplomatik sonuçları ve sahada faaliyet gösteren güçlerin gerçekleştirdiği ihlallere ilişkin sorumluluklarını sınırlayabilirler.
ABD Ordusu gazisi, insani yardım danışmanı, çatışma uzmanı ve günümüzde ise taban örgütlenmesi olan Aid on the Hill bünyesinde görev yapan David Alpher bana, “Şirketler buraya geliyor çünkü işin içinde kaynaklardan elde edilecek bir kâr söz konusu” diyor. ‘Terörle mücadele sorununuzu biz hallederiz ancak bunun karşılığında temel haklar, hava sahasını kullanma hakları, maden hakları ya da başka her neyse, bunlara dair ayrıcalıklı bir erişim talep ediyoruz’ diyecekler.”
Bu operasyonların ulusal askeri konuşlandırmalarla birleştirilmesi, temelindeki anlaşmaların çözümlenmesini güçleştiriyor. Alpher’in belirttiği gibi, “resmi bir askeri düzenleme söz konusu olduğunda durum nispeten şeffaftır. Her şey kamuya açık olmayabilir ve bazı kısımlar gizli tutulabilir ancak bu tür kurumsal düzenlemeler tamamen kapalıdır” ayrıca “kimin neye imza attığını ya da hangi tavizlerin verildiğini kimse bilmez. Bir kez işin içine girdiklerinde ise onlardan öyle kolay kolay kurtulamazsınız.”
Başarı, diğer ülkeleri benzer ortaklıklar kurmaya teşvik edebilir ve bu durumda operasyonların çakışma riski artacaktır-Rus ve ABD özel askeri şirketleri daha önce aynı ülkede faaliyet göstermiştir; örneğin Vectus Global ve Africa Corps şu anda Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde faaliyet göstermektedir. Washington ve Moskova açısından bu kuruluşları kullanmak, kendi doğrudan sorumluluk ve risklerini sınırlayabilir ancak bu faaliyetlerin sonuçlarını ortadan kaldırmayacaktır.
*John P. Ruehl, Washington D.C.’de yaşayan Avustralya-Amerikalı bir gazeteci ve Independent Media Institute için dünya meseleleri muhabiridir. Birçok dış politika yayınına katkıda bulunmuştur ve Aralık 2022’de yayımlanan Budget Superpower: How Russia Challenges the West With an Economy Smaller Than Texas’ adlı kitabın yazarıdır.
Kaynak: https://asiatimes.com/2026/11/mired-in-wars-us-and-russia-test-new-global-power-tactics/
Tercüme: Ali Karakuş
