Ukrayna tarihinin 2022’de başladığı fikrinde bugüne kadar direnen, ABD yönetim çevresinin daha bilge isimlerinin savaşa doğru atılan her ABD adımına karşı uyarıda bulunmadığını, daha düzenbaz isimlerinin ise o adımların her biri için strateji kurmadığını sanan biri hâlâ varsa (bu adımlar 1990’lardaki NATO genişlemesinden 2014’teki ABD destekli darbeye, 2014’te başlayan ABD destekli savaşa, Obama’nın askerî eğitim ve üs inşasına, Trump’ın silah sevkiyatlarına, Biden’ın diplomasiye düşmanlığına, Russiagate’in akıl almaz korku masallarına, Almanya ile Fransa’nın Minsk anlaşmalarına bir hile gözüyle bakan akılsız kuklalara indirgenmesine, ABD’nin Rusya’nın işgalinden hemen önce ve hemen sonra müzakereyi ya da barışı engellemesine kadar uzanıyor) ve bu kişi bilgiye açık olma noktasına gelmişse, ona gerçekten yardımı dokunabilecek yeni bir kitap var.
Üstelik bu kitaba, savaşlara yönelik kamuoyundaki muhalefetin sırtında yükselen Demokrat adayların, bir yandan da Ukrayna’daki savaşı fırsat bulur bulmaz tırmandıracaklarını vaat ettiği bir dönemde gerçekten çok ihtiyaç var.
Ama bu yeni kitabın benim için değeri, Ukrayna Savaşı’nın hikâyesini yalnızca 1990’lara değil 1940’lara kadar geri götürmesinde yatıyor. Stephen Kinzer, Boiling Point: How America Brought War to Ukraine (Kaynama Noktası: Amerika Ukrayna’ya Savaşı Nasıl Getirdi) adlı kitabında köklere ve saiklere dair daha derin bir kavrayış sunuyor. ABD hükûmetinin Ukrayna’yı Rusya’yı zayıflatmak için kullanma projesine giriştiğini ve bu projeyi kuşaklar boyunca, oyuncuların değişmesine, art arda gelen başarısızlıklara ve yürüttükleri projeyi doğru dürüst kavramamış olabilecek ABD başkanlarına rağmen sürdürdüğünü, hiçbir tartışmaya yer bırakmayacak biçimde ortaya koyuyor. Öyle ki Sovyetler Birliği’ne yönelik açık düşmanlık sözde Rusya dostluğuna dönüşürken, Rusya’nın Ukrayna’yı NATO’ya sokmaya yönelik hiç değişmeyen projeye karşı akıl sır ermez muhalefeti konusunda kamuoyuna gösterilen habersizlik yüzünün ardında, gerçekten de bir parça sahici habersizlik yatıyor olabilir.
Kinzer kitabına, “yalnızca olgular, hanımefendi” misali sadece gerçekleri sunduğunu ve Ukraynalıların kendi tarihlerindeki rolünü hiçbir biçimde yadsımadığını söyleyerek başlıyor. Rusya’nın suç niteliğindeki ve kanlı eylemleri konusunda bir tavır almıyor, onları yalnızca hikâyenin bir parçası olarak anlatıya katıyor. Yine de anlattığı, Washington’dan, Langley’den ve Manhattan’dan Ukrayna ile Rusya’yı etkilemeyi amaçlayan büyük bir projenin hikâyesi. Proje kimi zaman gizli yürütülmüş, örneğin devrimci olmaya niyetli kişiler Ukrayna’ya paraşütle indirilip ölüme gönderilmiş. Kimi zaman da açıktan yürütülmüş; örneğin sarhoş bir soytarının Rusya’nın başında kalması için ABD’nin bir Rus seçimine müdahale çabaları kutlanmış. 2022’ye giden sekiz yıl boyunca Ukrayna’ya yapılan müdahale bile, ta ki övünülecek bir şey olmaktan çıkana dek, genellikle açıkça böbürlenilen bir gurur kaynağıydı. Yalnızca Victoria Nuland gibi ABD’li yetkililer değil, George Soros’unki gibi özel vakıflar da, ne kadar para harcadıklarını ve Ukrayna hükûmetinin devrilmesinde ve yönlendirilmesinde ne kadar pay sahibi olduklarını caka satarak anlatmadan duramadı. Nuland bugün bile kameraların karşısına geçip ABD’nin Rusya’nın işgalinden yalnızca haftalar sonra bir barış anlaşmasını engellediğini açıkça itiraf ediyor, NATO’nun üst düzey isimleri de savaşın nedeninin NATO üyeliği ısrarı olduğunu söylemekten kendilerini alıkoyamıyor. Ama geri kalanımızın bunları tekrarlamaması gerekiyor.
Ukrayna’da artık anketler, uzlaşıya varılıp savaşın bitirilmesine büyük çoğunluğun destek verdiğini gösteriyor. Oysa birkaç yıl boyunca, Ukraynalılar istiyor diye nükleer kıyameti göze almanın sözde sorumluluğumuz olduğu söylenerek başımızın etini yediler. ABD hükûmetinin 1940’lardan itibaren izlediği davranışın hikâyesi, Ukraynalıların isteklerinin ABD’li politika yapıcılar için hiçbir zaman, ama hiçbir zaman önem taşımadığını ortaya koyuyor. Bu da Ukrayna’yı savaşta tutmanın, bunda ısrar eden Ukrayna halkına karşı kutsal bir görev olduğu iddiasının ne kadar tuhaf ve geçici bir numara olduğunu gözler önüne seriyor.
İkinci Dünya Savaşı sona erip ABD hükûmeti Sovyetler Birliği’ni yeniden hemen birinci düşman olarak görmeye başlayınca, ileride CIA’ya dönüşecek, daha filizlenme aşamasındaki ABD casusluk, sabotaj ve suikast kompleksinin bazı isimleri Ukrayna’yı Rusya’yı tehdit etmek için elindeki en güçlü araç olarak gördü. Tıpkı bunun gibi Rusya da Ukrayna’yı kendisine yönelik tehdit oluşturacak bir işgalin geçidi olarak görüyordu. Frank Wisner erken dönemin itici güçlerindendi. Romanya’daki kanlı Sovyet ele geçirişine tanık olacaktı. On yıllar boyunca öne çıkan diğer isimlerin kendilerinin ya da ailelerinin Rusya’ya kin beslemelerine yol açan geçmişleri vardı. Stalin milyonları açlıktan öldürmüştü. Sovyetler geniş çapta zulmetmiş ve aşağılamıştı. Frank Wisner, Zbigniew Brzezinski, Madeleine Albright, “Masha” Yovanovitch, Evelyn Farkas, Alexander Vindman, Victoria Nuland, Antony Blinken ve daha niceleri Rus düşmanlığını son derece kişisel bir mesele hâline getirmiş görünüyor. Dwight Eisenhower, Henry Kissinger, Richard Nixon, Hillary Clinton ya da Joe Biden gibi diğerlerinin ise sözcükler yerine kaba kuvveti yeğleyen daha genel politikaları vardı.
ABD, yüzlerce Ukraynalının Nazi geçmişini silerek onları, her zamanki Sovyet casusu kontenjanıyla birlikte, yasa dışı yoldan Birleşik Devletler’e getirdi. Yüzlercesi de Almanya’da çalıştırıldı. Yahudileri ve Polonyalıları topluca katledenler, Soğuk Savaş’ın casusluk ve karşı casusluk, propaganda, sızma ve hükûmet devirme hayalleri kurma oyununa katılabilsinler diye hem Nürnberg’den hem de Sovyet adaletinden korundu. Yıllar boyunca Ukraynalılar, Ukrayna’ya, her şeyden haberdar Sovyetlerin bekleyen kollarına gönderilerek bu hayale kurban edildi. Son Ukraynalıya kadar Ukrayna için savaşmak yeni bir fikir değil.
Kinzer’den öğrenince şaşırdım: 1992’ye kadar, New York’ta 1990-1991 dolaylarında oturduğum apartmanın hemen yanındaki bir konut binasında CIA, 1952’den başlayarak 40 yıl boyunca Ukrayna milliyetçisi propaganda üretiminin merkezini işletmiş. Burası, 875 West End Avenue’deki Prolog adlı bir yayınevi ve başında Stepan Bandera’nın arkadaşı Mikola Lebed vardı (CIA, 1991 gibi geç bir tarihte bile onu yargılanmamış Nazilere ilişkin raporların dışında tutmak için uğraşıyordu). Bu apartmanın, Columbia Üniversitesi çevresindeki gizli tarih turlarında yer alması gerekir. Kinzer, kitapçıklarının, dergilerinin, gazetelerinin ve kitaplarının Rus karşıtı Ukrayna milliyetçiliğini on yıllarca ayakta tuttuğunu söylüyor. Buna Almanya ve Yunanistan’dan yayın yapan radyo istasyonları eklendi. Kampanyaya Nazi olmayan bir yüz kazandırma umuduyla her olimpiyatta Ukraynalı sporcuları devşirmek için başarısız ama büyük çabalar harcandı.
Sovyetler Birliği dağıtılıp ABD politikası genel olarak hiçbir şey değişmemiş gibi sürdüğünde, küresel egemenliği ABD politikasının itici gücü olarak görenler bunu olağan buldu. ABD ordusunun kötü Sovyetler yüzünden, NATO’nun da artık var olmayan Varşova Paktı yüzünden var olduğuna inanmış olanlar ise şaşkına döndü. Tarihçiler genellikle 1990’dan önceki her şeyi Sovyetler’e, sonrasındaki her şeyi Rusya’ya yıkmakta zorlanır. Kinzer işin can sıkıcı olgularını ortaya koyuyor. ABD’nin yaklaşımını belki de en iyi özetleyen, Başkan Bill Clinton’ın Boris Yeltsin hakkında yaptığı şu yorum:
“Yaşlı Boris’e sürekli şöyle diyoruz: Tamam, şimdi yapman gereken şu. Al sana yüzüne bir bok daha.”
Yine de Yeltsin bile Ukrayna’nın NATO’ya katılmasında sınırı çizdi. Üstelik onlarca yıldır neredeyse her Rus yetkilinin dile getirdiği bu açık ve kritik Rus talebine rağmen, ya da tam da bu yüzden, ABD rotasını hiç değiştirmedi. NATO, Yugoslavya’da savaşa bile girdi, dilediği zaman savaş başlatma hakkı olduğunu ilan etti ve Ukrayna’nın da listede olabileceğini ima etti. Brzezinski’nin listesinde Ukrayna en üstteydi. Bush (Dubya) ABM Antlaşması’nı yırttı. NATO Ukrayna’yı alacağını ilan etti. ABD gizli faaliyetlerini CIA’nın elinden çıkarıp NED aracılığıyla kamuya açtı. Ukrayna’nın Sovyetler’den bağımsızlığının üzerinden geçen 30 yılda Ukrayna’ya başka hiçbir yere akıtmadığı kadar para akıttı ve ABD medyasının çok geçmeden ABD kamuoyunu suçlayacağı şeyi, yani kiralık protestocuları, gerçekten kullanan bir “Turuncu Devrim”i finanse etti. Ukraynalıların çoğunluğu NATO’ya katılmaya karşı çıkmasına, Ukrayna’nın tarafsızlığı işine yaramasına ve ileride Ukrayna halkının iradesine uyma iddiasında bulunulacak olmasına rağmen, ABD, Ukrayna’yı NATO’ya sokmanın sözde gerekliliği üzerine durmadan ısrar etti. Ancak Almanya ve Fransa gibi ülkeler Washington’a büsbütün boyun eğmeyen kendi dış politikalarını yürütmeyi sürdürdükçe, NATO Ukrayna’yı (ve Gürcistan’ı) ileride bir gün alacağı tehdidinde bulunmaktan öteye geçemedi.
Sonunda, 2013’te ABD repertuvarına televizyon kanallarını da ekledi. ABD’li vergi mükellefleri ve George Soros, Ukraynalılara AB ülkelerinin büyükelçileri, Victoria Nuland, John McCain, Nazi paramiliterler ve yarım milyon kişiyle birlikte Maydan’da toplanmalarını söylemek için para ödedi; onlara yiyecek ve kamp malzemesi sağlamak için de para ödedi. Darbeye ABD’nin verdiği desteği alenen ilan eden bir Nuland telefon görüşmesi kaydı ortadayken, Senatör Chris Murphy ile Soros’un kuruluşu da başarıyı açıkça sahiplenirken, yeni Ukrayna hükûmeti Rusça kullanımını kısıtlamaya ve Kırım’daki Rus askerî üssünün NATO tarafından ele geçirileceği tehdidinde bulunmaya başladı.
Gerisi, dedikleri gibi, sözde “tarih”.
Bir asrın büyük bölümü boyunca hem propagandaya hem de yapısal ivme kazandırmaya harcanan büyük yatırım ve güç durdurulamaz görünebilir. Ama ABD hükûmeti dışındaki dünyanın da olaylarda söz hakkı var, üstelik rota değiştirme seçeneği, yani beş sözcüklük seçenek diyebileceğimiz şey, her zaman elimizin altında duruyor. Tıpkı Kamala Harris’in “İsrail’e artık silah yok” deseydi bugün başkan olacağı gibi, Joe Biden da “Ukrayna NATO’ya girmeyecek” deseydi çok sayıda Ukraynalı ve Rus hâlâ hayatta olurdu.
Kaynak: https://worldbeyondwar.org/how-the-u-s-brought-war-to-ukraine/
