Doğru Sözcükler, Doğru Sırayla

Okuryazarlık, bugünkü görünümüyle derinden ideolojiktir. Okuma, bir zamanlar sanayi sonrası kapitalizmin özü sayılan “simgesel analistleri” (sayılarla anlatılar arasında gidip gelebilen elit bilgi işçileri) desteklemek için gereken bir bilişsel işleme alışkanlığına dönüştü. Aynı işlerin birçoğunun şimdi en çok yapay zekâ devriminin tehdidi altında göründüğü düşünülürse, simgesel analizi bilgi ekonomisinin taleplerinden kurtarma ve İngilizce derslerini ender özgürlük alanlarına dönüştürme fırsatı var.
Kasım 22, 2026
image_print

Küresel Kuzey’in kültürel elitleri ve eğitimcileri, okuma, okuryazarlık ve genel olarak beşeri bilimler konusunda artık ileri düzeyde bir paniğin içinde.

“Bu yazı ilk olarak Ideas Letter’da yayımlandı.”

Küresel Kuzey’in kültürel elitleri ve eğitimcileri, okuma, okuryazarlık ve genel olarak beşeri bilimler konusunda artık ileri düzeyde bir paniğin içinde. Üniversite hocaları, öğrencilerin bir zamanlar beklenen uzunlukta metinleri ya okuyamadığını ya da okumak istemediğini üzülerek görüyor. ABD’de beşeri bilimler lisans programlarına kayıt, 2010 civarında zirve yaptığından beri düşüyor. Yakın zamanda yayımlanan OECD PISA puanları (15 yaşındaki öğrencilere uygulanan uluslararası bir sınavın sonuçları), OECD genelinde okuma becerisinin çöktüğüne dair kaygı verici kanıtlar içeriyordu: Puanlar 2012 dolaylarında zirveye çıkmış, ardından uçuruma yuvarlanmıştı; bu düşüş 1,5 yıllık öğrenmeye denk geliyor.

Zevk için okuma da özellikle erkek çocuklar ve erkekler arasında dibe vuruyor ve bunun kurgu dışı kitap pazarı açısından büyük sonuçları var. Yorumcular artık karamsar bir dille yeni bir “okuryazarlık sonrası” çağdan ya da “sözlülüğe” dönüşten söz ediyor; bu çağda bilgi paylaşımının, bireysel ifadenin ve kamusal tartışmanın başlıca aracı olarak metnin yerini video alıyor.

Bu kültürel panikte iki teknoloji öne çıkıyor. Birincisi, akıllı telefon. Aralarında Jonathan Haidt’in de bulunduğu pek çok kişi, akıllı telefonun 2010’ların başında kitlesel olarak benimsenmesini sıklıkla dikkat sürelerini yok etmekle ve gençlerin ruh sağlığını tehdit etmekle suçluyor. TikTok’un yükselişinin ardından algoritmayla seçilen kısa videolar her yere yayılınca bu suçlama 2020’lerin başında daha da sertleşti. İkincisi, ChatGPT’nin Kasım 2022’de piyasaya sürülmesinin ardından gündelik bir teknolojiye dönüşen Büyük Dil Modelleri (BDM’ler). Beşeri bilimler üzerindeki etkisi iki yönlü: Yalnızca metin neredeyse otomatik olarak üretilebilmekle kalmıyor, metnin anlaşılması da öyle.

Her sanayileşme dalgası bir karşı hareket doğurur: İngiliz Romantizmi ilk sanayi devriminin şafağında gelişti, Sanat ve Zanaat hareketi ise ikincisiyle birlikte ortaya çıktı. Okuryazarlığın artık okuma ve yazma zanaatını yüceltmeye çalışan kendi savunma hareketlerinin konusu olması şaşırtıcı değil, büyük ölçüde de hoş karşılanacak bir şey. Bunun bir kısmı üniversitelere hızla dayatıldı: Yapay zekâyla üretilmiş ödev denemelerinin hızla olağanlaşması, yüz yüze ve el yazısıyla yapılan ölçme yöntemlerine dönüşü zorunlu kıldı. Ancak bir kısmının ardında daha çok pedagojik gerekçeler var; Chicago Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin “entelektüel gelişimin körelmesini” önlemek için yeni akademik yılda sınıflarda tüm dijital cihazların yasaklanacağını yakın zamanda duyurması gibi. Columbia’nın Edebiyat Beşeri Bilimleri ve Çağdaş Uygarlık dersleri de aynı yolu izledi.

Bu karşı hareketin içinde, okuma ve yazma zanaatını yüceltmekle kalmayıp zorluğunu da vurgulayan, agonistik yeni bir okuryazarlık etiği ortaya çıktı. Bazı edebiyat hocaları mücadeleci bir tavırla öne çıkıp okumanın öğrencilerin göğüslemesi gereken bir mücadele olması gerektiğini savundu. Walt Hunter bu yılın başında The Atlantic’te “öğrencilerle bulundukları yerde buluşmayı” reddetmeyi savundu. Matt Dinan bir New York Times köşe yazısında, hocaların büyük metinlerle kendi mücadelelerini öğrencilerin önünde sergilemesini önerdi. Bir yapay zekâ mühendisi ya da yöneticisi okumanın veya yazmanın yakında devre dışı kalacağıyla her övündüğünde sosyal medyayı, metnin amacının tam da gerektirdiği emekte yattığını savunan hümanistler basıyor. Bu görüşe göre edebiyata değerini veren şey verimsizliktir; edebiyat en iyi hâlinde, insan deneyiminin öznellikten metne, sonra da metinden başka bir öznelliğe Herkül’e yakışır bir çevirisidir.

BDM’ler okuma ve yazma hakkındaki varsayımları başka hiçbir teknolojinin yapamadığı kadar hızlı altüst etti; kısa videonun yükselişini bile geride bıraktı. Sarsıntı o kadar yoğun ki beşeri bilimlerdeki daha geniş krizin tümüyle 2022 sonrasının panik dolu merceğinden görülmesi riski var. Bir kutuplaşma başlıyor: Bir yanda okumayı ve yazmayı anlık hâle getiren sürtünmesiz makine, öbür yanda beşeri bilimlerin BDM’lerden önce nasıl olduğuna dair bir romantizm. 2022 öncesi dünyayı çarpıtma tehlikesiyle karşı karşıyayız. Şu soru sorulmayı hak ediyor: Eğitimcilerin ve hümanistlerin savunmaya ya da yeniden canlandırmaya çalıştığı okuryazarlık çağı tam olarak ne zamandı?

OECD’nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’nın (PISA) en son puanları okuryazarlık paniğini körükledi. Program, okuryazarlık için ortak bir ölçüt oluşturmaya yönelik çok sayıdaki girişimin ardından 1997’de başlatıldı. Daha önceki çabalar, 1950’lere uzanan bir geçmişle UNESCO ve ABD Eğitim Test Servisi gibi kuruluşlarca denenmişti. PISA girişimine ivme kazandıran şey, Üçüncü Yol neoliberalizminden türeyen ve öğrenmeyi ve okuryazarlığı toplumsal ve ekonomik ilerlemenin merkezine koyan daha geniş bir ideolojik kaymaydı.

Eğitim bilimci Gert Biesta’nın ileri sürdüğü gibi, 1980’ler ve 90’lar boyunca “eğitim” fikrinin kendisi yerini “öğrenme” idealine bıraktı. Eğitim bir öğretmeni, bir konuyu ve bir amacı içerir; öğrenme ise bireyin yaptığı bir şeydir. Biesta’nın “öğrenmeleştirme” (learnification) dediği süreç, daha etkin, bağımsız ve müreffeh yurttaşlar yetiştirmek için bilginin aktarılmasının ve uygulanmasının toplum ve ekonomi genelinde bir öncelik hâline gelmesi anlamına geliyordu. “Öğrenme” (“eğitimin” aksine) yalnızca her an ve her yerde gerçekleşebilen bir şey olmakla kalmıyor, kanıtı da pratik uygulamalarda, yani bireylerin hedeflerine ulaşma becerisinde aranıyordu. Pedagoji, ekonomik amaçların hizmetinde araçsallaştırılmak üzere bilişsel bilime dayandırıldı.

Öğrenmeye dönüşün bir yönü, okuryazarlığa ölçülebilir bir bilişsel kapasite olarak takılıp kalmaktı. “Öğrenme toplumu”ndaki okuryazar birey, bilgiyi görevleri başarıyla yerine getirmek için kullanabilen kişiydi. Bilgi ve görev ne kadar karmaşıksa, onu tamamlamak için bireyin o kadar okuryazar olması gerekiyordu. Bu temelde PISA, onlarca ülkenin okuryazarlık düzeylerini karşılaştırdı. OECD 2000’de, beşeri bilimler hocalarının pek azının tanıyacağı bir “okuma becerisi” tanımı ortaya koydu: “Kişinin hedeflerine ulaşmak, bilgisini ve potansiyelini geliştirmek ve topluma katılmak için yazılı metinleri anlaması, kullanması ve üzerine düşünmesi.” Bu, şimdi gerilediği bildirilen ölçülebilir yetkinliklerden biri. Edebiyat çalışmaları alanındaki akademisyenler okumaya dair böylesi bir faydacı anlayışa direnecek, yorumun ve metin çözümlemesinin kendi başlarına değerli olduğunu savunacaktır.

Başka “okuryazarlık” biçimleri de çok geçmeden geldi: medya okuryazarlığı, finansal okuryazarlık, siyasi okuryazarlık. Okuryazarlık ekonomik ve siyasi önem kazandıkça edebiyatla bağını yitirdi. İlerici neoliberalizm dezavantajlı çocuklar için daha iyi sonuçlar doğurmuş olabilir, ama finans krizinin ardından ekonomik büyüme kuruyunca “öğrenme toplumu”nun beşeri bilimlerin kendisi için bir ilerleme anlamına gelip gelmediği tartışmalı. İngiltere’de İngilizce, 2010’da A-level (lise bitirme sınavları) için en popüler dersti; ancak o zamandan beri gözden kayboldu ve 2013’te 83.000 olan öğrenci sayısı on yıl sonra 54.000’e düştü.

Ebeveynlerin, öğretmenlerin ve hocaların bunun nedeni hakkında bir fikri olsa gerek; üstelik bu neden, yalnızca daha sert ekonomik zorunluluklardan ibaret değil. Son kırk yılda “eğitim” dünyasından “öğrenme” ve “okuryazarlık” dünyasına geçiş, bir metni anlamanın ne demek olduğunu daraltmış, ister Coleridge ister bir tren tarifesi olsun, ikisi arasındaki ayrımı da bulanıklaştırmıştır. Her şey görevin başarıyla yerine getirilmesine indirgenince anlam ve yorum soruları, parçalara ayırma yoluyla ele alınıyor; metinler gitgide daha küçük parçalara bölünüyor ve bu parçalar değişen düzeylerde yürütücü beceriyle işleniyor. Metin “kırılacak” ve sonra başka bir koda dönüştürülecek bir kod biçimine geliyor. Bu, 2022 sonrası dünyamızda gördüğümüz agonistik okuryazarlık idealinden hayli uzak; yine de 1980’lerden beri ilerliyor.

ChatGPT’nin piyasaya sürülmesinden birkaç ay önce London Review of Books için bir deneme yazmıştım. Karantina döneminde o sırada dokuz yaşındaki kızıma evde ders vermenin deneyimini ve kendi üniversitemde intihal edilmiş öğrenci ödevlerinin yükselen dalgasıyla (geleneksel kopyalama biçimiyle artık ortadan kalkmış bir sorun) uğraşmamı ele alıyordu. Kızımın okuryazarlık alıştırmaları, aynı kısa metin parçalarını günbegün okuyup yeniden yazmasını gerektiriyordu; eninde sonunda bunun doğru yapılacağı beklentisiyle, ama yazıya bir yaratıcılık ya da anlam alanı olarak yaklaşması için hiçbir kolaylık ya da güven sağlamadan. “Okuryazarlığın” çocuklara öğretilme biçiminin, aynı şekilde eğitilmiş öğrencilerin kendi özgün yazarlıklarına bağlılığı sürdürmekte çektiği güçlükle ilişkili olduğu dikkatimi çekmişti; her ikisi de zorunlu çevrim içi öğrenmeye geçişle büyük ölçüde şiddetlenmişti.

Her iki durumda da dil, kendini ifade etmenin ya da anlamanın bir yolu olarak değil, bir görevi tamamlamanın ya da sınav yapanı memnun etmenin salt bir teknolojisi olarak ele alınıyordu. Okuryazarlık, sözcükleri cümle kuracak biçimde doğru sıraya dizmeye indirgenince, insanın bu sıranın kendi sırası olup olmamasını neden önemseyeceği belirsizleşiyor. İnsan dilleri ve edebiyatı, matematikten ya da bilgisayar biliminden farksız biçimde, doğru ve yanlış cevaplar meselesi olarak öğretilip öğreniliyorsa, insanın bunları okumayı neden seçeceği de belirsiz.

Okumaya ve edebiyata yönelik bugünkü övgülerin kabul ettiğinden çok daha uzun süredir, insan ötesi bir okuryazarlık dünyasında yaşıyoruz. Beşeri bilimlerdeki mevcut kriz, BDM’lerin çevresindeki panikle ve biraz daha eskiye dayanan akıllı telefon paniğiyle örtülen bir tarihe sahip. Neoliberal “öğrenmeleştirme” ve okuryazarlık testleri, beşeri bilimleri ölçülebilir görev yürütme rasyonalitesine tabi kılarak onlara hatırı sayılır bir şiddet uyguladı. 2026’daki gençler dil karşısında ürküyorsa ve bir makinenin dili kendilerinden “daha iyi” kullanacağını varsayıyorsa, dilin en başta nasıl ve neden istatistiksel olarak değerlendirilecek bir şeye dönüştüğünü sormamız gerekir. Krizin kökenleri daha da gerilerde yatıyor.

1940’larda iletişim sorunu iki paralel gelenekte yeniden düşünüldü. İkisi de farklı biçimlerde, gürültü ve kaos dolu bir dünyada bir failin bir başkasına nasıl mesaj iletebileceğini sordu. Norbert Wiener’in öncülük ettiği sibernetik, ister insanlarda, ister insan olmayan organizmalarda, ister makinelerde, ister bu üçünün bileşimlerinde olsun, kontrol sistemlerini incelemenin ve modellemenin bir yolunu sağladı. Bu ilk gelenekte dil (bir askerî komut ya da ikna edici bir reklamın dili gibi), davranışı etkilemeye yarayan bir araç olarak ele alınır oldu. Öte yandan Claude Shannon’ın geliştirdiği bilgi kuramı, iletişimin matematiksel bir kuramını sundu. Bir mesajın taşıdığı bilgi, anlamdan bağımsız olarak, belirli bir işaret kümesinin belirli bir sırayla dizilmesinin olasılıksızlığı üzerinden nicel olarak hesaplanabiliyordu.

Sonraki yıllarda bu iki gelenek, hem dijital bilgi işlemin gelişmesine hem de psikolojideki bilişsel dönüşe temel oluşturacaktı. Fransız bilişsel bilimci Jean-Pierre Dupuy’nin ayrıntılı biçimde gösterdiği gibi, bu gelişmeler birbirine sıkı sıkıya bağlıydı. Bilişselcilik, insan zihnini ve beynini, dijital bilgisayarlarla bilinçli bir benzetmeye dayanarak, Shannon’ın çizdiği çizgide bilgi işleyen sistemler olarak modelledi. Psikoloji anlama, yorum ve anlam gibi hümanist sorunlardan vazgeçtikten sonra, öğrenmenin ve iletişimin bilişsel süreçleri insanlarda da makinelerdeki terimlerle incelenebilirdi. Öğrenmenin kanıtı etkili iletişimde, yani sözcüklerin ve öbür simgelerin doğru sırayla bir araya getirilmesinde aranacaktı.

Bu nitelikteki iletişim, kendi öznelliğinin derinlerine inebilen, anlamı yorumlayabilen ya da bir yazarla veya konuşmacıyla empati kurabilen bir insan öznesini gerektirmiyor. Bunun yerine örüntü tanıma ve matematiksel hesapla gerçekleştiriliyor; bunlar tam da makinelerin insan beyninden daha büyük ölçekte ve daha yüksek hızda yürütebildiği teknikler. Shannon’ın bilgiye olasılıksal yaklaşımı, mesajların bir spektrumda, olasılığın bir olduğu (hiçbir yeni şeyin iletilmediği) uç ile sıfır olduğu (yalnızca saf gürültünün bulunduğu) uç arasında yer aldığı anlamına gelir. BDM’lerin, hangi sözcüklerin sonra gelme olasılığının yüksek olduğunu tahmin ederek cümlelerimizi bizim yerimize tamamlayabilmesi de bu öncüle dayanır. Yirminci yüzyılın sonlarında pedagojiyi yeniden biçimlendirecek olan bilişsel devrim, insan bilişinin ve iletişiminin nasıl tasarlandığını kökten etkilemek için bu insan ötesi yöntemleri ve kuramları kullandı.

Hümanistler ve kültür kuramcıları için cazip olan, zihnin bu makineleşmesinden geri çekilmektir; son yirmi yılda edebiyat, tarih ve dil çalışmalarına olanlar düşünülürse bu anlaşılır bir şey. Ancak yakın tarihli entelektüel tarihler, böylesi rahat bir romantizmi sarstı. Bernard Geoghegan’ın büyüleyici kitabı Code: From Information Theory to French Theory (Kod: Bilgi Kuramından Fransız Kuramına), yirminci yüzyılın ortasında iletişimi olasılıklara indirgeme projesinin, kültürel çözümlemeyi genel bir anlamlandırma bilimine oturtma yönündeki yapısalcı hırsla nasıl çakıştığına dair gözden kaçmış bir hikâyeyi anlatıyor.

1950’lerde ve 60’larda Claude Lévi-Strauss ve Roland Barthes’ın geliştirdiği yapısalcılığın bilgi kuramıyla çeşitli aile benzerlikleri var. İkisi de simgesel sistemlerdeki içsel ilişkileri inceleyerek iletişimi olduğu hâliyle kavramaya çalıştı. İkisi de insan ötesi düşünceye kapı araladı; bu düşüncede öznellik ve yorum sorusu, işaret ağlarına dikkat edilmesi uğruna kolayca bir kenara bırakılabilirdi. Barthes’ın 1967 tarihli ünlü “Yazarın Ölümü” denemesi, bir kuşak beşeri bilimler öğrencisini, kastedilen anlam ve yorumsal derinlik sorusunu bırakıp metinlerarası ve metin içi çözümlemeye yönelmek konusunda özgürleştirdi. Bu deneme, Michel Foucault’nun Kelimeler ve Şeyler’inden sonra çıktı; o kitap, “insan”ın yakında “deniz kıyısındaki kumun üzerine çizilmiş bir yüz gibi” silinebileceği düşüyle bitmişti.

Bilgi kuramı ve yapısalcılık farklı biçimlerde, çözme projesini her yöne genişletir; toplumu bir işaretler ve metinler sistemi olarak okur, edebiyat ile toplum arasındaki ya da hesaplama ile toplum arasındaki ayrımı eritir. Yapısalcılar bir Paris radikalizmi cilası takınıp iktidarı çözerek altüst etmeyi vaat ederken, Geoghegan’a göre varılan nokta muhafazakârdı; siyasi direnişi bir edebiyat çalışması biçimiyle sınırlayarak etkisizleştirdi. 1950’lerde ayrı ayrı ilerliyor görünen bilgi kuramı ve kültür kuramı ikilisi, yirminci yüzyılın sonlarından itibaren giderek birleşti: Önce “okuryazarlık” görev yürütme temelinde (Shannon’ın göreceği biçimiyle bir iletişim türü) ölçülecek bir şey hâline geldiğinde, sonra da platform kapitalizmi çağında devasa kültürel arşivler bilgi olarak teknik bakımdan hesaplanabilir olduğunda. “Dijital beşeri bilimler”, savaş sonrası döneme kadar uzanan bir flörtün doruk noktasını temsil ediyor. “Kültür”, “toplum” ve “bilgi”nin hepsi artık aynı disipliner çözümlemeye açık: Algoritmaların yaptığı çözümlemeye.

Beşeri bilimlerin artık matematikten ayırt edilemeyeceği yönündeki bu ısrar, Leif Weatherby’nin gözüpek ve insanı yıldıran kitabı Language Machines: Cultural AI and the End of Remainder Humanism’in (Dil Makineleri: Kültürel Yapay Zekâ ve Artık Hümanizmin Sonu) öncülü; 2022 sonrasına ait bir kuram varsa, o da budur. Weatherby’ye göre BDM’ler bizi, en az 1940’lardan beri içinde yaşadığımız ama hümanist istisnacılığa (“artık hümanizm”) dair kültürel bir ideale tutunarak kaçınmayı yeğlediğimiz acımasız bir gerçekle yüz yüze getiriyor. BDM’ler, hem bilgi kuramının hem de yapısalcılığın dile getirdiği temel hakikati gösteriyor: Dil ve iletişim, insan zihni diye düşündüğümüz şeyden bağımsız olarak var. BDM’lerden insan biçimci olmayan terimlerle söz etmekte bile zorlanmamız, anlamın ve anlamlandırmanın yalnızca insanların yapabildiği şeyler olduğu yapısalcılık öncesi bir dünya görüşüne hâlâ ne kadar bağlı olduğumuzu gösteriyor. Geoghegan’ın öngördüğü gibi BDM, kültürel olduğu için daha az matematiksel, matematiksel olduğu için daha az kültürel olmayan, olasılıksal ve dilsel tekniğin bir birleşimini temsil ediyor.

Bu daha uzun entelektüel tarihe yerleştirildiğinde, mevcut kriz, metnin toplumdaki statüsünde yaşanan çok daha yavaş ve derin dönüşümlerle boğuşmaktaki bir başarısızlık olarak görünüyor. Ekranlar ve yapay zekâ çevresindeki mevcut panik, bunların çocukların ve öğrencilerin entelektüel gelişimine verdiği somut zararlara dayanıyor olabilir. Ancak bu panik beşeri bilimlere bir “zanaat işi” olarak romantik idealler yüklediği yerde, okuryazarlığın, okumanın ve iletişimin insanların büyük çoğunluğu için gerçekte ne anlama geldiğini gizliyor. Beşeri bilimlerin en tutkulu savunucuları, isteseler de istemeseler de çoğu zaman yalnızca 2022 öncesi ya da 2010 öncesi bir dünyaya değil, yirminci yüzyılın ortasından önceki, insan ötesine doğru kayış başlamadan önceki bir dünyaya dönmek istiyormuş gibi konuşuyor.

Okuryazarlığa dair alternatif bir duruş neye benzeyebilir? Okulda ya da üniversitede kültürü hesaplamadan ayırmak değerli bir hedef. Böyle bir gündemin, “öğrenmeleştirmeyi” yeni zirvelere taşıyan, deneme, hata ve yaratıcı saçmalık alanını daraltan geri bildirim sistemlerinin geliştirilmesinden kâr eden eğitim teknolojisi sektörünü de hedef alması gerekir. 2022 tarihli denememde ele aldığım intihal vakalarının (ama genel olarak öğrencilerin de) iç karartıcı bir yönü, birçok öğrencinin yazıyı er ya da geç düşeceklerinden emin oldukları bir tuzaklar dizisi olarak görüyor gibi olmasıydı. Riski ortadan kaldırmak için bir denemenin nasıl yapılandırılması gerektiğini, içinde neyin bulunacağını ve nasıl ifade edileceğini önceden bilmek istiyorlardı. BDM’lerin yarattığı tehdit, (agonistik hümanistlerin öne sürdüğü gibi) okumanın ve yazmanın zorluğunu ortadan kaldırmalarından çok, oyunbazlığı, belirsizliği ve ilginç hataları ortadan kaldırmalarıdır.

Canlandırılması gereken, klasik bir “İnsan” ideali değil, Weatherby’nin savunduğu gibi şiir. Ona göre metin üretimi, “şiiri, öbür ucunda ideolojinin bulunduğu bir spektrumun bir ucuna yerleştirir.” Sonuçlarından korktuğumuz için doğru sözcükleri doğru sırayla kullanmak zorunda hissettiğimiz yerde, ideolojinin kurbanıyız. BDM’ler kendi ideolojik kısıtlarımıza tanık olmamıza, kültürümüzün nasıl sadeleştirildiğini, disipline edildiğini ve belirli ifade biçimlerine hapsedildiğini görmemize olanak tanıyor. Şiir ise tersine olasılıksızın değerlendirilmesidir; sözcükleri beklenmedik ve daha önce yapılmamış bir sırayla dizmek için varsayılan özgürlüğe dayanır. Mesele, olasılıksız bir cümleyi yalnızca insanların yazabilmesi değil; makineler de yazabilir. Mesele, bir öğrencinin onu denemekte ve yanlış yapmakta özgür olması gerektiğidir.

Okuryazarlık, bugünkü görünümüyle derinden ideolojiktir. Okuma, bir zamanlar sanayi sonrası kapitalizmin özü sayılan “simgesel analistleri” (sayılarla anlatılar arasında gidip gelebilen elit bilgi işçileri) desteklemek için gereken bir bilişsel işleme alışkanlığına dönüştü. Aynı işlerin birçoğunun şimdi en çok yapay zekâ devriminin tehdidi altında göründüğü düşünülürse, simgesel analizi bilgi ekonomisinin taleplerinden kurtarma ve İngilizce derslerini ender özgürlük alanlarına dönüştürme fırsatı var.

*William Davies Londra’da yaşayan bir yazar ve araştırmacı. 2026-27 için Açık Toplum Vakfı (Open Society) bursiyeri. Yazılarına Williamdavies.blog adresinden ulaşılabilir.

Kaynak: https://www.opendemocracy.net/the-right-words-in-the-right-order/

SOSYAL MEDYA