Global Voices Brazil
7 Nisan 2018’de iki kez Brezilya Devlet Başkanlığı yapmış olan Luiz Inacio Lula da Silva, yolsuzluk ve kara para aklamaktan aldığı mahkûmiyetlerin ardından Federal Polis tarafından tutuklanmak üzere, siyasi hayatının 1970’lerde başladığı Sao Paulo eyaletinin Sao Bernardo do Campo kentindeki Metal İşçileri Sendikası binasında bekliyordu.
En eski müttefiklerinden Gilberto Carvalho daha sonra 50 bin kişilik bir kalabalık umduklarını, ancak dışarıda yalnızca 10 bin kişinin beklediğini anlattı. Lula pencereden baktı, onun kolunu tuttu ve “Gilbertinho, elimizdeki askerlerle savaşa gideriz.” dedi.
O günden sekiz yıl altı ay sonra, 25 Ekim 2026’da Lula, sokaklardaki milyonlarca insanın ve kendisine ait çevrim içi bir ordunun desteğiyle dördüncü kez Brezilya Devlet Başkanı seçildi.
Hakkındaki mahkûmiyetler daha sonra Federal Yüksek Mahkeme (STF) tarafından, alt derecedeki federal mahkemenin yetkisiz ve taraflı olduğuna hükmedilerek bozuldu. Lula 580 gün cezaevinde kaldı.
Son zaferi, Brezilya’da ilk turu kaybettikten sonra seçilen ilk aday olması bakımından da bir ilkti. İşçi Partisi üyesi Lula, 20 gün içinde Flavio Bolsonaro’nun 2,2 milyon oyluk üstünlüğünü 4,4 milyon oy farkla kazanılmış bir zafere dönüştürmeyi başardı.
BBC’nin açıkladığı gibi, 2006’dan bu yana en düşük seçime katılmama oranının görüldüğü seçimde her iki aday da ikinci turda oylarını artırdı. UOL haber portalına göre solcu adayın zaferi, sandığa gitmeyenlerin, boş ve geçersiz oyların azalmasıyla birlikte beş milyon yeni seçmenden geldi. Zafer aynı zamanda dünyayı hayrete düşürdü ve bunu nasıl başardığını merak ettirdi.
Sokaklarda ve Çevrim İçi Bir Orduyla
Lula ikinci turda kampanyasını sıfırladı; ekibine yeni insanlar kattı ve kendiliğinden başlayıp ekibi tarafından benimsenen, Portekizcede “sokaklar ve ağlar” anlamına gelen ruas e redes ifadesinden türetilen sözde R faktörüne yaslandı. Birçok kişinin ilk tur sonuçlarıyla moralinin bozulduğu 5 Ekim’de UFF’den (Fluminense Federal Üniversitesi) öğrenciler, Rio de Janeiro eyaletinin Niteroi kentinde Lula’yı destekleyen bir eylem için sokaklara döküldü; bu eylem sonraki haftalarda ülke geneline yayıldı.
Lula’nın resmî etkinlikleri de ilk turda kullanılan sahneyi terk ederek kitlesel yürüyüşler için sokaklara taşındı; bu yürüyüşlerde Lula bir kamyonun üzerinden kalabalıklara önderlik etti ve Brezilya bayrağını sallarken destekçilerine önerilerini, kendi hikâyesini ve rakibinin oluşturduğu tehditleri anlattı.
7 Ekim’de federal milletvekili Andre Janones, sosyal medyayı “hackleyecek” ve seçimin seyrini değiştirmeye katkıda bulunacak bir girişimle ilgili bir paylaşım yaptı. Janones, X’te bir WhatsApp kanalı için 1,5 milyon kişiyi topladığını yazarak daha fazla kişiyi katılmaya davet etti ve “Meta yalnızca sağa yatkın içerikleri organik olarak ulaştırdığı için balonu patlatmanın TEK yolu bu.” dedi. Seçim mahkemesi tarafından kapatılma tehditlerinin ardından seçim gününe gelindiğinde bu herkese açık kanalın 11 milyon üyesi vardı.
Janones’un “kültürel Janonizm” lakabı takılan sosyal medya rehberi, rakiplerin paylaşımlarını görmezden gelmeyi ve Lula destekçilerinin, sağ tarafından 10 yılı aşkın süredir sahiplenilen bir sembol olan millî takımın sarı formasını giydiği viral akım gibi koordineli eylemler düzenlemeyi içeriyordu. “Lula’nın Ordusu”nun askerlerine iletilen her komutun (yeni etiketler, etkileşim kurulacak bir paylaşım, izlenecek bir canlı yayın) ardından Janones büyük harflerle bir emir veriyordu: “PATLATIN.” Bu yöntem şimdiden İspanya ve Fransa’daki insanlara ilham veriyor.
DİKKAT! İnsanlar söylediklerimi yanlış çeviriyor!
Aşırı sağcı hesapların engellenmesi gerektiğini ASLA söylemedim. Onların paylaşımlarını GÖRMEZDEN GELMELERİ gerektiğini söyledim!
Engellemek aslında bu stratejiye ters işliyor, çünkü algoritma içeriği yalnızca hesabı engellediğiniz için görmediğinizi anlayacak.
Ancak bir paylaşım akışınızda göründüğünde ve onu görmezden geldiğinizde, yani okumadığınızda, beğenmediğinizde, yorum yapmadığınızda ya da onunla hiçbir şekilde etkileşim kurmadığınızda, algoritma o içeriği önemsiz olarak yorumlayacak, çünkü içerik size gösterildi ve siz onunla etkileşim kurmamayı seçtiniz!
İÇERİĞİ ENGELLEMEK İLE GÖRMEZDEN GELMEK ARASINDA BÜYÜK BİR FARK VAR!
Andre Janones (@AndreJanonesMG) 28 Ekim 2026
Kampanya boyunca kullanıcılar, Lula’yı destekleyen içerikler paylaştıklarında etkileşimlerini etkilemekle Meta’yı suçladı. Folha de S. Paulo, 16 Ekim’de Meta çalışanlarının Lula’nın hesaplarının “kısıtlamalarla engellendiğini” kabul ettiğini bildirdi. Teknoloji şirketi, seçim mahkemesinin kendisine her iki adaya eşit muamele yapılması emrini vermesinin ardından herhangi bir siyasi önyargıyı reddetti.
Antropolog Rosana Pinheiro-Machado’ya göre kampanyaya söylemdeki bir değişiklik de güç kattı. Pinheiro-Machado, “Bu boşlukta yapılan bir seferberlik değildi. Lula egemenliğe daha az, insanların somut kaygılarına daha çok odaklandı.” diyor.
Seçim günü Lula yanlısı seferberlik, oy kullanmak zorunda olmayan 70 yaş üstü Brezilyalıların da (bazıları yakınları tarafından getirilerek) demokrasi çağrısına katılarak sandık başına gitmesiyle sonuçlandı.
Bolsonaroların Riski
Öbür tarafta Bolsonarocular ikinci tura, kuzeyden güneye eyalet valilikleri, federal senato, alt meclis ve eyalet meclislerindeki koltuklarda adaylarının elde ettiği büyük kazanımları kutlayarak başladı. Jair Bolsonaro’nun iki oğlu, eşi ve kardeşlerinden biri seçildi.
Ancak sonraki 20 gün içinde Bolsonarocu etkinliklerden yansıyan görüntüler birçok Brezilyalıyı nasıl bir ülke istedikleri sorusuyla baş başa bıraktı. Flavio’nun kampanyasının siyasi protestoların geleneksel buluşma noktası olan Sao Paulo’daki Paulista Caddesi’nde düzenlediği bir etkinlikte destekçileri, üzerinde “Trump Brezilya’yı nükleer bombayla vur” mesajı bulunan şişme bir füze taşıdı; birçok kişi bunu vatana ihanet niteliğinde bir ifade olarak gördü. Rio’daki bir başka etkinlikte ise beyaz bir adamın, sırtında Lula’nın adı yazılı siyah bir adamı plastik zincirlerle tuttuğu görüldü. Adam polise, amacın solcu lideri Şeytan olarak tasvir etmek olduğunu söyledi. Tehditler, darp olayları ve cinayetler de dâhil olmak üzere siyasi şiddette de tırmanma yaşandı.
Buna Bolsonaroların kendi geçmişlerinin ağırlığını ve giderek büyüyen Bolsonaro karşıtı duyguyu da ekleyin. Baba Jair, Lula’ya, yardımcısı Geraldo Alckmin’e ve bir Yüksek Mahkeme yargıcına suikast planını da içeren bir darbe girişimi nedeniyle ev hapsinde. Flavio ise seçilirse askerî diktatörlüğün ardından hazırlanan 1988 Anayasası’nı değiştireceğine söz vermişti.
45 yaşındaki Flavio, 2002’den bu yana seçilmiş bir politikacı olmasına rağmen kendini düzen karşıtı olarak pazarlasa da her zaman küçük kardeşlerinden daha az radikal olarak görüldü. Bu durum, soruşturmalar yaklaştığında ona her zaman ayrıcalıklı bir yargılanma mercii ve koruma sağladı. 2020’de Lula’yı mahkûm eden eski yargıç Sergio Moro, Devlet Başkanı’nın, o sırada eyalet milletvekilliği ofisindeki “zimmete para geçirme ve kara para aklama” düzeneğinde şüpheli olan Flavio’yu korumak için Federal Polise müdahale etmeye çalışmasının ardından Jair Bolsonaro’nun Adalet Bakanlığı görevinden istifa etti.
2026 kampanyası sırasında Brezilya basını Flavio’nun başka skandallarla bağlantılarını da gün yüzüne çıkardı. Bunlar arasında, babasının biyografik filmi (Dark Horse) için gözden düşmüş bir bankacıdan aldığı ve fonların nihai olarak nereye gittiğini hiçbir zaman kanıtlayamadığı para da var.
Flavio şu anda Yüksek Mahkemede üç ayrı soruşturma kapsamında inceleniyor. Seçimi kaybettikten sonra, Federal Polisin onu kaçma riski taşıyan biri olarak değerlendirip pasaportlarına el konulmasını talep etmesinin ardından (İtalya vatandaşlığı da var) ABD’ye kaçtı.
Lula’nın Son Dansı
Seçim günü her iki kampanya da seçim mahkemesinden (TSE) oy verme süresinin uzatılmasını istedi. Lula’nın kampanyası bu talebi, Bolsonaro’nun müttefiki belediye başkanlarının bazı eyalet başkentlerinde toplu taşımayı azalttığına dair haberlerin ardından yaptı; Flavio’nun kampanyası ise daha güçlü desteğe sahip olduğu eyaletlerdeki fırtınaların seçmen katılımını etkilediğini öne sürdü. TSE talepler hakkında karar vermeyince talepler Yüksek Mahkemeye gönderildi; burada Lula’nın eski savunma avukatı olan ve onun tarafından mahkemeye atanan yargıç Cristiano Zanin, sandıkların iki saat daha açık kalmasına hükmetti. Zanin dava için kura ile seçilmişti.
Kendi talebi de bu kararla karşılanmış olmasına rağmen Flavio, sonuçlar seçim mahkemesi başkanı Kassio Nunes Marques (Flavio’nun önerisi üzerine Jair Bolsonaro tarafından atanan bir Yüksek Mahkeme yargıcı) tarafından tanınmış olsa da bunu sonuçlara itiraz etmek için gerekçe olarak kullanıyor. Kendi partisi PL (Liberal Parti) de Lula’nın seçim zaferini kabul eden bir açıklama yayımladı. Uzatılan süre içinde yaklaşık 34 bin oy kullanıldı; bu da nihai rakamlar üzerinde çok az etki yarattı.
2026 adaylığı, Lula’nın yedinci kez devlet başkanlığına aday oluşu ve dördüncü kez seçilişiydi. Popüler bir lider olarak tanınmasına rağmen ağustosta Brezilyalıların yüzde 43’ü hükûmetini onaylamıyordu. Kampanya, hükûmetin mali performansına, kamu borcuna, enflasyon oranlarına yönelik hayal kırıklığını ve sağla bağlantılı figürler merkezde olduğunda bile insanların yolsuzluk skandallarını hâlâ solla ilişkilendirmesini hafife aldı.
Flavio’nun kampanyanın başındaki karşı ilacı, Arjantin’de Javier Milei’nin adımlarını örnek alarak bütün kamu harcamalarında süper makaslı bir kesinti vaadiydi. Ekonomi ekibine atanan isimlerden biri açıkça özelleştirmeden söz etti. Bu, birçok yatırımcıyı ve üst sınıfları onun safına çekti. Ancak ikinci turda seçimi gözeterek tonunu yumuşattı ve gerçek hükûmet planının hesabını açıklamadan Lula hükûmetlerinin bütün sosyal programlarını sürdürme sözü vermeye başladı.
Hem Senatoda hem de alt mecliste çoğunluğun Bolsonarocular ve sağa yatkın politikacılardan oluşmasıyla Lula, gelecek yıl dört döneminin en zorlu olanına başlayacak.
Lula, 11 trilyon BRL’lik (yaklaşık 2 trilyon ABD doları) federal borçla uğraşmanın yanı sıra zafer konuşmasında şu sözü verdi: “Bu, bu ülkede ne yapmamı istedikleri konusunda Brezilya halkını en çok dinleyeceğim dönem olacak. Dijital iletişimimizi güçlendirmek için çalışacağız. Hatta artık bir cep telefonum bile var. Hazır olun.”
Kaynak: https://globalvoices.org/2026/10/30/how-the-streets-and-a-social-media-army-led-lula-to-a-historic-win-in-brazil/
