Dünya Gıda Programı: Açlık, Fon Kesintileri ve Trump’ın Etkisi
Dünya Gıda Programı’nın (WFP) yeni İcra Direktörü Luke Lindberg, geçen hafta yaptığı ilk basın açıklamasında, “Dünyadaki açlığı azaltmak için yapabileceğimiz bir numaralı şey, dünyanın dört bir yanında yaşanan çatışmaların miktarını azaltmaktır” dedi.
Çatışma, dünya genelinde 266 milyon insanı etkileyen akut gıda güvensizliğinin üçte ikisine neden olarak günümüz açlığının temel nedeni olmayı sürdürmektedir. 26 Ekim’de görevine başlayan Lindberg, “Çatışma, insanların yarattığı bir durumdur. Çözebileceğimiz bir şeydir” diye ekledi.
Dünya Gıda Programı (WFP) bu yılın başlarında; İsrail’in Gazze’deki soykırımını, ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı ve Suudi Arabistan’ın Yemen’deki savaşını kapsayan genel bir ifade olarak “Orta Doğu’daki çatışma” durumunun “gıda krizini endişe verici boyutta derinleştirdiğini” belirtti ve çatışmaların sürmesi halinde “rekor seviyelerde akut açlık” yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Lindberg, bu tehdidin hemen ardından El Niño’nun 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğine sürüklemesinin muhtemel olduğu uyarısında bulundu.
Afrika’da yer alan Sudan, Güney Sudan ve Somali’yi öncelik verilmesi gereken en kötü durumdaki ülkeler olarak tanımlayan Lindberg, Dünya Gıda Programı (WFP) başkanı sıfatıyla gerçekleştireceği ilk ziyaretin, dış güçler tarafından körüklenen, finanse edilen ve dünya çapındaki açlık krizini gözler önüne seren iç savaşın dördüncü yılına girdiği Sudan’a olacağını belirtti.
Çok ihtiyaç duyulan finansman yerine “sırt sıvazlama”
Lindberg, ziyaretinin amacının sahada görev yapan insani yardım çalışanlarına “sırtlarını sıvazlayarak” “hizmetleri için teşekkür etmek” olacağını açıkladı. Ancak Sudan’daki insani yardım çalışanlarının sırtlarının sıvazlanmasından daha fazlasına ihtiyacı var. Yarı yarıya azaltılmış olan finansmana ihtiyaçları var.
Lindberg’in selefi ve o dönemde Dünya Gıda Programı’nın (WFP) İcra Direktörü Vekili olan Carl Skau, Eylül ayında Sudan’a gerçekleştirdiği sekiz günlük ziyaretin ardından, fon kesintileri nedeniyle kuruluşun gıda yardımlarını azaltmak zorunda kaldığı hususunda şikâyet etmişti. “Artık kapasitemiz var; sahadayız, ancak finansman eksikliği nedeniyle bu imkânlardan tam olarak yararlanamıyoruz.” “Daha da fazla küçülmek zorunda kalınacağı” uyarısında bulunmuştu.
WFP’nin toplam bütçesi, 2024’te yaklaşık 9,76 milyar dolardan 2025’te 6,52 milyar dolara, 3 Kasım itibarıyla 2026’da ise 5,89 milyar doların altına kadar düştü. Bu düşüşün büyük bölümü Trump yönetiminin fon kesintilerinden kaynaklanmaktadır.
Dünya nüfusunun yüzde 4’ünden biraz fazlasını oluşturan ancak küresel kişisel servetin yaklaşık yüzde 36’sına sahip olan ABD, tarihsel olarak WFP’nin en büyük bağışçısıydı ve kuruluşun bütçesinin neredeyse yarısını karşılıyordu.
Trump yönetimi, 2025 yılında WFP’ye sağladığı finansmanı yarıdan fazla azaltarak 2024’teki yaklaşık 4,5 milyar dolardan 2,06 milyar dolara düşürdü. Bu yıl ise sadece 1,7 milyar doların biraz üzerinde katkıda bulundu.
Lindberg, Ağustos 2025’ten Eylül 2026’ya kadar Trump yönetiminde Tarım Bakanlığı’nın Ticaret ve Dış Tarım İşlerinden Sorumlu Müsteşarı olarak görev yapmış, ardından WFP’nin başına geçmek üzere istifa etmişti.
Birkaç muhabir Lindberg’e, Trump yönetimiyle olan yakın ilişkisini kullanarak ABD’nin kestiği fonları yeniden sağlamayı amaçlayıp amaçlamayacağını sordu.
MAGA’nın insani yardım çalışmalarına desteği mi?
“Cumhuriyetçi kanadın insani yardım çalışmalarıyla o kadar da ilgilenmediği yönünde yaygın bir düşünce var.” Ancak Lindberg, Ronald Reagan Başkanlık Vakfı’nın bu yılın başlarında yaptığı bir anketin, “kendisini MAGA Cumhuriyetçisi olarak tanımlayanların yüzde 79’unun ABD’nin denizaşırı ülkelerdeki faaliyetlerine katılımını desteklediğini” gösterdiğini ileri sürdü.
Oysa ankette insani yardım çalışmalarına yönelik destek sorulmamıştı. “Reagan Ulusal Savunma Anketi”, MAGA Cumhuriyetçilerinin yüzde 79’unun ABD’nin “uluslararası meselelere daha fazla müdahil olması ve bu konularda öncülük etmesi gerektiğini” söylediğini ortaya koymuştu.
Anketin sonraki sorularının da açıkça gösterdiği üzere, uluslararası meselelere daha fazla müdahil olmak ve bu konularda öncülük etmek; Rusya ve Çin’le savaşabilecek, Latin Amerika ve Karayipler’de güç kullanabilecek askerî kapasiteyi genişletmek anlamına geliyordu.
Lindberg, bu anketi Trump’ın çekirdek seçmenlerinin ABD’nin insani yardım finansmanını desteklediğini göstermek için yanlış biçimde kullandıktan sonra, Trump yönetiminin birçok üyesiyle gerçekten de “çok iyi ilişkilere” sahip olduğunu açıklamaya devam etti.
“Başkan Trump şahsen beni aradı ve WFP İcra Direktörlüğü için ABD’nin adayı olmamı istedi” diye ekledi. “Başkanlık makamına kadar uzanan bir hiyerarşi içinde, ABD hükümetinde dünyanın dört bir yanındaki insani yardım çalışmalarını desteklemek isteyen insanlar bulunduğunu biliyorum.”
ABD’nin fon kesintilerini tersine çevirme konusunda taahhüt yok
Buna rağmen Lindberg, faaliyetler için ihtiyaç duyulan ABD finansmanını yeniden sağlamak için bu ilişkilerden herhangi birini kullanma taahhüdünde bulunmadı. Bunun yerine şöyle dedi: “Onların kritik bir rol oynamaya devam etmelerini bekliyorum ancak gerçek şu ki, dünyada başka ülkeler de var… Daha derin bir bağışçı ortaklığı inşa etmemiz gerekiyor.”
Ancak ABD’nin izinden giden diğer önde gelen bağışçılar da finansmanlarını önemli ölçüde azalttı. 2024 yılında WFP’ye 990,9 milyon dolar sağlayarak ikinci büyük bağışçı olan Almanya, bu miktarı 2025’te 570 milyon doların biraz üzerine kadar düşürdü. Bu yıl sağladığı finansman ise 331,4 milyon doların altında kaldı.
2024 yılında 609,9 milyon doların üzerinde katkıda bulunarak üçüncü büyük bağışçı olan Birleşik Krallık, bağışını 2025’te 435,16 milyon dolara, bu yıl şu ana kadar ise 220 milyon doların biraz üzerine kadar düşürdü. Fransa da aynı dönemde finansmanını 196,58 milyon dolardan 113,61 milyon dolara, ardından 32,5 milyon doların biraz üzerine kadar indirdi.
Buna rağmen Lindberg bir “olumlu gelişme” bulmuştu. WFP’nin “özel sektörün katılımını artırma konusunda dikkate değer bir iş çıkardığını” söyledi. “Özel sektör artık beşinci büyük bağışçıdır.”
Ancak özel sektörün WFP’ye sağladığı finansmanda, beşinci büyük bağışçı olarak 335,63 milyon dolar katkıda bulunduğu 2024 yılından bu yana kayda değer bir artış görülmedi. 2025’te bu miktar 310 milyon doların biraz üzerine kadar düştü. 2026’da 326,07 milyon dolara yükseldi ancak 3 Kasım itibarıyla hâlâ 2024 seviyesinin altında bulunuyor.
WFP bütçesinde özel sektör bağışlarının payının 2024’te yüzde 3,44’ten 2025’te yüzde 4,75’e, 2026’da ise yüzde 5,5’e yükselmesi, özel sektörün WFP’ye yaptığı katkıların artmasından kaynaklanmıyor. Bu artış, daha ziyade WFP’nin toplam bütçesinin 2024’te yaklaşık 9,6 milyar dolardan bu yıl 5,82 milyar doların altına düşmesinin bir sonucudur.
Buna rağmen Lindberg, WFP’nin Sudan’a yönelik finansmanı yarı yarıya azaltılmışken, “bu alanda büyümek için çok daha fazla imkân bulunduğunu düşünüyorum” dedi. Güney Sudan’da bir milyondan fazla insan yardım alamama riskiyle karşı karşıya. Kaynak yetersizliği, Dünya Gıda Programı’nı (WFP) Somali’deki faaliyet kapsamını daraltmaya ve acil düzeyde açlıkla karşı karşıya olan insanların yalnızca yüzde 5’ine ulaşabilir hale gelmeye zorluyor. Kuruluş, Gazze’ye yönelik gıda yardımını üçte bir oranında, Batı Şeria’ya yönelik yardımı ise yarı yarıya azaltmak zorunda kaldı.
İlgilenenler için:
https://kritikbakis.com/gazzede-kis/
https://kritikbakis.com/gazzede-ateskes-yok/
https://kritikbakis.com/gazzeden-mektup-yasadigimiz-nekbe/
https://kritikbakis.com/gazze-soykiriminda-yeni-asama-insani-yardim-projesi-ile-kusatma/
https://kritikbakis.com/dunyanin-en-buyuk-multeci-kampindaki-arakanlilari-perisan/
https://kritikbakis.com/hindistanin-rohingya-muslumanlarina-yonelik-politikasi/
https://kritikbakis.com/kalici-olarak-gecici-urdundeki-suriyeli-multeciler/
https://kritikbakis.com/gazze-ve-halepten-taize-husi-kusatmasinin-insani-bedeli/
https://kritikbakis.com/guney-lubnanda-yerinden-edilmis-ciftciler-hala-mahrum/
https://kritikbakis.com/bati-stklari-hayat-mi-kurtariyor-sadece-olumleri-mi-duzenliyor/
https://kritikbakis.com/kamu-yarari-iddialarinin-isleme-tarzi-ve-onemli-olmalarinin-nedeni/
https://kritikbakis.com/otekilestirilen-soykirim-sudanin-acisi-ve-dunyanin-kayitsizligi/
https://kritikbakis.com/medeniyetin-taslasmasi-kubadan-gazzeye/
*Pavan Kulkarni, Peoples Dispatch için çalışan ve ağırlıklı olarak Afrika kıtasında, ayrıca Hindistan’da işçi mücadeleleri ve ilerici toplumsal hareketleri takip eden bir gazetecidir.
Kaynak: https://www.savageminds.co/p/world-food-programme
Tercüme: Ali Karakuş