Yapay Zeka ve İstihbaratın Geleceği

Yapay zeka sadece başka bir teknolojik araç değildir; istihbarat ve ulusal güvenliğin temellerini yeniden şekillendiren dönüştürücü bir güçtür. 11 Ekim’de Yeni Zelanda’da düzenlenen Aspen-Otago Ulusal Güvenlik Forumu’nda konuşan, eski ABD siber ve yeni teknolojiler ulusal güvenlik danışman yardımcısı Anne Neuberger, yapay zekanın istihbarat operasyonlarının, analizinin ve organizasyonunun geleceğini nasıl devrim niteliğinde değiştirebileceğini, ancak aynı zamanda ulusal güvenliğin demokratik yönetimini nasıl zorlayabileceğini aydınlatıcı bir şekilde aktardı.

Neuberger, ocak ayında Foreign Affairs dergisinde yazdığı önemli bir makalenin ardından, forum için benimle kaydettiği röportajda düşüncelerini paylaştı. Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve Beyaz Saray’daki görev süresinden edindiği bu içgörüler, demokrasiler açısından temel bir gerilimi ortaya koyuyordu: yapay zekanın kabiliyetlerinden yararlanmak ile sivil özgürlükleri, operasyonel bütünlüğü ve kamu güvenini korumak arasındaki dengeyi kurmak.

İstihbarat çalışmasının özünde, derinlemesine analizler üretmek, zaman açısından hassas uyarılar iletmek, stratejik politikaları yönlendirmek ve karar avantajı sağlamak yer alır. Ancak Neuberger’in belirttiği gibi, 21. yüzyılda veri erişilebilirliğindeki patlama, istihbarat analizini giderek – ve ironik biçimde – zorlaştırmıştır. Analistler, yalnızca bir kuşak içinde, hüküm vermek için çok az bilgiden çok fazla bilgiye geçiş yaptı. Yapay zekanın devasa veri setlerini hızla işleyip anlamlı örüntüler çıkarma yeteneği bir çözüm sunar, ancak bu yalnızca kurumlar organizasyonel modellerini ve metodolojilerini uyarlarsa mümkündür.

Geleneksel istihbarat süreçleri – sıralı, uyumluluk odaklı ve insan güdümlü – gerekli hız ve ölçeğe uygun olmayabilir. Neuberger, yapay zekanın potansiyelinden tam anlamıyla yararlanmak için kurumların iş akışlarını yeniden yapılandırması gerektiğini savunuyor. Örneğin, yapay zeka modelleri, füze fırlatmaları veya siber saldırılardan önce ortaya çıkan davranış örüntülerini tespit ederek veri toplamayla eyleme geçirilebilir içgörü arasındaki zamanı kısaltabilir. Ancak kurumlar eski süreçlere sıkı sıkıya bağlı kalırsa, fırsat pencerelerini kaçırma riskiyle karşı karşıya kalırlar.

Bu stratejik etkiler, istihbarat toplulukları içindeki reformların ötesine uzanır. Neuberger, Çin ve Rusya gibi otoriter rejimlerle karşılaştırıldığında, demokrasilerin karşı karşıya olduğu rekabet dezavantajını vurguluyor. Bu düşman devletler, asgari denetim mekanizmalarıyla çalışmakta; kitlesel gözetim ve merkezileştirilmiş veri kontrolünden yararlanarak güçlü yapay zeka sistemlerini eğitmekte ve kullanmaktadır.

Yine de Neuberger, demokrasiler yenilikleri sorumlu bir şekilde gerçekleştirdiği sürece rekabet edebileceklerinde ısrar ediyor. Bu noktada, Las Vegas kolluk kuvvetlerini örnek veriyor: suç mahallerine insansız hava araçları gönderiyorlar ancak bu sırada kasıtsız gözetlemeyi bilinçli olarak önlüyorlar. Kameralar, nakil sırasında yukarı doğru eğimli şekilde yerleştiriliyor ve yalnızca varış noktasında etkinleştiriliyor; böylece kamu güvenliği ile mahremiyet arasında bir denge kuruluyor. Bu tür düşünülmüş bir konuşlandırma, demokratik değerlerin teknolojik ilerlemeyle nasıl bir arada var olabileceğini örneklendiriyor.

Neuberger’in ele aldığı en kışkırtıcı fikirlerden biri, yapay zekanın bizzat istihbarat ürününün doğasını yeniden tanımlama potansiyelidir. Ocak ayında yayımlanan “Spy vs AI” (Casusluk ve Yapay Zeka) başlıklı makalesinde, politika yapıcıların sohbet arayüzleri aracılığıyla istihbarat veritabanlarıyla doğrudan etkileşime geçtiklerini, binlerce mevcut bitmiş istihbarat değerlendirmesini ve yargısını sorguladıklarını ve gereksinimlerine yönelik, kaynakları belirtilmiş sentezlenmiş yanıtları gerçek zamanlı olarak aldıklarını öngörmüştür.

Bu alternatif model, seçilmiş ve analist odaklı ürünlere dayanan geleneksel “bitmiş istihbarat” anlayışına meydan okumaktadır. Bazıları bu dönüşümü analitik titizliğe yönelik bir tehdit olarak görebilirken, Neuberger bunu özellikle tarihsel içgörülere hızlı erişim ihtiyacı duyan geleceğin politika yapıcıları için bir fırsat olarak değerlendiriyor. Yapay zeka, yeni analizler üretme ya da karmaşık veri setlerini bütünleştirme gibi incelikli çalışmaları ortadan kaldırmadan, mevcut istihbaratı daha erişilebilir hale getirebilir.

Ancak istihbaratta yenilik, özellikle kurumsal düzeydeki riskten kaçınma eğilimi nedeniyle engellenebilir – bu durum, ASPI’nin temmuz ayında yayımladığı Avustralya Ulusal İstihbarat Topluluğu’nda yeniliğin durumu raporunda açık biçimde ortaya konmuştur. NSA’nın ilk baş risk sorumlusu (chief risk officer) olarak görev yapan Neuberger, kurumların bütüncül bir çerçevenin yokluğunda riskleri bölümlere ayırma eğiliminde olduğunu ve bu nedenle operasyonlara, tedarik zincirlerine ya da analitik bütünlüğe dar bir şekilde odaklandıklarını ortaya koymuştur.

Eski NSA yüklenicisi Edward Snowden gizli belgeleri sızdırdıktan sonra, kurum kendi iç risk modelinin kusurlu olduğunu kabul etti. Neuberger, karmaşıklık ve olası etkiler temelinde riskleri değerlendirmek ve tırmandırmak için kurum içinde bir sistem uygulamaya koydu. Bu yaklaşım, ortak kurumlar arasında daha fazla farkındalık yarattı ve karar alma süreçlerini iyileştirdi. Onun mottosu şuydu: “Bizim işimiz riski önlemek değil, gözümüzü dört açarak risk almaktır.” Bu anlayış, operasyonel örüntülerin düşman modeller tarafından giderek daha fazla tespit edilebildiği yapay zeka çağında özellikle önemlidir.

Son olarak Neuberger, istihbarat kurumlarına duyulan kamu güveninin aşınmasından duyduğu endişeyi dile getiriyor. Ona göre demokrasilerde güven bir lüks değil, istihbarat çıktılarının elde edilmesi için temel bir unsurdur. Snowden ile ilgili tartışmalar, o dönemde ABD ve müttefik kurumların denetimsiz çalıştığına dair hatalı bir algı yarattı ve bu da söz konusu kurumların meşruiyetini, dolayısıyla etkinliğini tehdit etti.

Güveni sürdürebilmek için, istihbarat toplulukları aldıkları güvenlik önlemleri ve benimsedikleri değerler hakkında daha şeffaf bir iletişim kurmalıdır. Neuberger, gazetecilerle ve kamuoyuyla proaktif biçimde iletişime geçilmesini savunuyor; sivil özgürlüklerin geliştirilmesinin sonradan akla gelen bir fikir değil, istihbaratın temel misyon hedeflerinden biri olduğunu vurguluyor. Ayrıca, istihbaratta yapay zekanın mevcut ve olası kullanımlarına dair daha incelikli haber yapılması çağrısında bulunuyor; yorumcuları da refleksif tepkiler vermek yerine, mevcut uygulamaları tarihsel normlarla karşılaştırmaya davet ediyor.

Anne Neuberger’in düşünceleri, yapay zekanın sınırlarını keşfetmeye çalışan istihbarat profesyonelleri için yararlı bir rehber sunuyor. Bu meydan okuma sadece teknolojik değil; esasen kurumsal, etik ve stratejik bir zorluktur ve kamusal araştırmalardan da fayda görecek bir alandır. Demokrasiler, gelişen istihbarat yarışında üstünlüklerini korumak için cesurca yenilik yapmalı, akıllıca yönetmeli ve net bir şekilde iletişim kurmalıdır. Yapay zeka yıkıcı bir güç olabilir, ancak doğru çerçevelerle demokratik bir kazanıma da dönüşebilir.

* Chris Taylor, ASPI’nin Devlet Yönetimi ve İstihbarat Politikası Merkezi’nin başkanıdır ve kısa süre önce düzenlenen Aspen-Otago Ulusal Güvenlik Forumu’nun öne çıkan konuşmacılarındandır.

Kaynak: https://www.aspistrategist.org.au/artificial-intelligence-and-the-future-of-espionage/