Veri Merkezleri Kuzey Kutup Dairesi’nin Eşiğine Ulaştı

İsveç’in Borlange kasabasından geçen nehrin kıyısında, giderek genişleyen bir yeni veri merkezinin inşaatı sürüyor. Bu alan daha önce bir kâğıt fabrikasına ev sahipliği yapıyordu. Geliştirici firma EcoDataCenter Eylül ayında temel atma törenini gerçekleştirdiğinde, firmanın CEO’su Peter Michelson; “Bu tesis bir zamanlar gazetecilik çağının ham maddesi olan kâğıt üretiyordu şimdi ise Borlange, yapay zeka ve bir sonraki bilgi çağının hammaddesini üretecek” dedi.

Borlange tesisi, yapay zekâ modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için uygun veri merkezlerine olan talebin artmasıyla birlikte, İskandinav ülkeleri Norveç, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve İzlanda’dan oluşan bölge genelinde şu anda yapım aşamasında olan veya yakında geliştirilecek 50’den fazla tesisten sadece biridir. Danışmanlık firması CBRE’nin (Global Commercial Real Estate Services/Küresel Ticari Gayrimenkul Hizmetleri) araştırmasına göre, Avrupa’da veri merkezi kapasitesinin bu kadar hızlı büyüdüğü başka bir yer yok.

Geçtiğimiz yıl OpenAI, Kuzey Kutup Dairesi’ndeki Norveç, Fiyort şehrinin küçük bir kasabasına 100.000 GPU (Graphics Processing Unit/Grafik İşleme Birimi) yerleştireceğini duyurdu. Ardından Microsoft da benzer bir adım attı. Sadece son birkaç haftada, Fransız yapay zekâ laboratuarı Mistral, Borlange’de 1,4 milyar dolarlık altyapı kiralayacağını açıkladı; veri merkezi işletmecisi atNorth, İsveç’in başka bir yerinde devasa bir tesis kurmaya yönelik planlarını duyurdu; bir başka geliştirici ise tamamlanması halinde Finlandiya’nın mevcut veri merkezi kapasitesini iki katından fazla artıracak bir projeyi açıkladı.

Bu inşaat çılgınlığının bir nedeni de, Avrupa’da yapay zekâ iş yüklerini destekleyecek kadar büyük ve yeterli enerji kaynağına sahip alanların ciddi bir şekilde yetersiz olmasıdır.

CBRE’de veri merkezi araştırmaları direktörü olan Kevin Restivo, “Orada olağanüstü bir talep var, ancak bu talebi karşılamak Avrupa genelinde giderek daha büyük bir sorun haline gelmektedir” diyor. “Enerji giderek daha değerli bir meta haline geliyor ve bu hususta kıtlık söz konusu.” Bu tablo karşısında, “Özellikle Norveç veri merkezleri için adeta patlama yaşadı” diye ekliyor.

Eskiden Avrupa’daki veri merkezleri, özellikle Frankfurt, Londra, Amsterdam, Paris ve Dublin gibi metropol şehirler ve finans merkezlerinin etrafında kümelenirdi. Nanosaniyelerin önemli olduğu algoritmik ticaret kullanımları için, bulut şirketlerinin veriyi mümkün olan en az gecikmeyle taşımaları gerekiyordu. Bu kriterler açısından İskandinav ülkeleri daha az cazipti.

Bu görüntü, ChatGPT’nin büyük çıkışından altı ay sonra, 2023 yazında değişmeye başladı. İskandinav hükümet kurumları, hevesli veri merkezi geliştiricilerinden telefonlar almaya başladı. Finlandiya’ya ticaret ve yatırım çekmekle görevli bir devlet kurumu olan Business Finland’da veri merkezi uzmanı Jouni Salonen, “Belirgin bir değişim vardı” diyor. “Şu anda, elektrik enerjisi ve elektriğe hızlı erişim açıkça en önemli kriter. Pazara hızlı erişim sağlayabilecekleri yerler arıyorlar.”

İskandinav veri merkezi sektöründeki büyüme, dev GPU (Graphics Processing Unit/Grafik İşleme Birimi) filolarına erişim imkânı satan uzmanlaşmış bir bulut şirketi türü olan neobulutların ortaya çıkışıyla aynı döneme denk geldi. Gecikmeye daha az bağımlı olan yapay zekâ iş yüklerini yüklendikleri için, yeni bulut bilişim teknolojileri (neoclouds), bölgenin en ücra köşelerinde, hatta Kuzey Kutup Dairesi’de bile veri merkezleri kurabilmektedirler.  CBRE’ye (Global Commercial Real Estate Services/Küresel Ticari Gayrimenkul Hizmetleri) göre, İskandinavya’daki veri merkezi kapasite artışının çoğunluğunu neobulutlar oluşturuyor.

Bu yeni geliştirici türü için İskandinav ülkeleri benzersiz bir teklif sunuyor. Hem bol miktarda arazi hem de enerji mevcut ve bölgedeki elektrik Avrupa’nın en ucuzları arasında. Bu arada, yenilenebilir hidroelektrik ve rüzgar enerjisindeki bolluk ve donanımı soğutmak için gereken enerji miktarını azaltan serin iklim, veri merkezi operatörlerinin AB’nin katı emisyon hedeflerini karşılamasına yardımcı oluyor.

OpenAI ve Microsoft’un alan kiraladığı Norveç tesisini işleten neobulut firması Nscale’in ticari işlerden sorumlu yöneticisi Philippe Sachs, “Oraya yerleşerek aslında pek bir şeyden vazgeçmiyorsunuz ama çok şey kazanıyorsunuz: rekabetçi sanayi talebinin az olduğu, bol ve kesintisiz yeşil enerji” diyor. “Çok, çok büyük, giga fabrika tarzı bilgi işlem kümeleri kurmayı düşündüğünüzde, Avrupa’da, hatta belki de dünyada bunu yapmak için en iyi yer burasıdır.”

Bölgeye yönelik veri merkezi işletmecileri arasındaki talep, madencilik, kerestecilik ve kâğıt gibi geleneksel sektörlerin gerilediği İskandinavya’nın uzak bölgelerinde bile arazi fiyatlarında artışı tetikliyor. Salonen, “Duruma göre değişiyor ama veri merkezi kullanımı için imara açılması beklenen orman arazisinin değeri şu anda bölgedeki normal orman arazisinden 4 ila 9 kat daha yüksek” diyor. Yapay zekâ veri merkezlerinin gelişiyle bu gerileyen kırsal ekonomilerin yeniden canlanabileceği umuluyor. Salonen, “Belediyeler yatırım konusunda çok istekli” diyor.

İskandinav ülkelerinin enerjiye aç ama gecikmeye bağımlı olmayan yeni nesil yapay zekâ veri merkezleri için ideal bir yuva sunduğu ve bunun karşılığında bu merkezlerin kırsal ekonomileri yeniden canlandırdığı kusursuz simbiyotik vizyon ise önerilen tesislerin gerçekten kurulmasına bağlı.

Restivo’nun iddiasına göre, bazı büyük ölçekli veri merkezi operatörleri, aldıkları yerlerde hemen bir işletme kurmak için değil gelecekteki ihtiyaçları karşılamak amacıyla uygun arazileri stokluyorlar. “Bugün sözleşmesini yaptıkları enerjinin hepsine şu an için ihtiyaçları yok ama gelecekte ihtiyaç duyacaklarını düşünüyorlar” diyor. “Ve elbette bunu rakiplerin erişiminden uzak tutmak istiyorlar.”

Yine de şimdilik, Batı Avrupa’daki mevcut alan azalmaya devam ederken, İskandinavya’daki yeni veri merkezlerine yönelik planlar neredeyse her hafta duyurulmaya devam ediyor. CBRE’de EMEA (Europe, the Middle East and Africa) veri merkezi çözümleri başkanı Andrew Jay, başka yerlerde enerji kıtlığının “açık ara en büyük sınırlayıcı faktör” olduğunu söylüyor. “Neredeyse her şeyi yönlendiren mesele bu enerji meselesidir.”

*Joel Khalili, WIRED’da Avrupa’daki yapay zeka sektörünü takip eden kıdemli bir yazardır.

Kaynak: https://www.wired.com/story/ai-supremacy-data-center-expansion-arctic-circle/

Tercüme: Ali Karakuş