Seçimlerden Sonra Trump ve Netanyahu: Yardımlar Meselesi

İsrail, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Amerikan yardımlarının en büyük alıcısıdır. Askerî yardımları, ekonomik yardımları ve füze savunma projelerinin finansmanını kapsayan bu yardımların hacmi 290 milyar doları aşmıştır. Yıllık ortalama 3,8 milyar dolar düzeyindeyken ABD, Aksa Tufanı mücadelesi sırasında, 2024 yılında İsrail’e yıllık ortalamanın üç katını aşan, 12 milyar doların üzerinde yardım sağlamıştır. “Önce Amerika” sloganının ortaya çıkmasından itibaren, Amerikan vergi mükelleflerinin sırtından yapılan dış yardımlar meselesi gündeme gelmiş; Gazze’ye yönelik soykırım savaşından bu yana ise Amerika’nın İsrail’e desteği güçlü biçimde gündemin merkezine yerleşmiştir.

Kriz Zamanlarında Yardımlar

Tarihsel olarak, yardımların durdurulmasına ilişkin tartışma Trump döneminde başlamamıştır. Birden fazla yönetim, yardımların askıya alınmasını bir baskı aracı olarak kullanmış, ancak finansmanı tamamen sona erdirmek yerine İsrail’in belirli bir konudaki davranışını değiştirmeyi amaçlamıştır. Amerikan yönetimi, İsrail’in Amerikan itirazlarına rağmen Ürdün Nehri’nin sularını başka yöne çevirmesi nedeniyle 1953 yılında yardımları askıya almış; 1957 yılında ise Washington, İsrail’i Sina’dan çekilmeye zorlamak amacıyla yardımları askıya alma tehdidinde bulunmuştur.

Olayın Bağlamı

İki hafta önce ABD Başkanı Donald Trump, İsrail işgal devletindeki seçim yarışında, birkaç muhalefet partisinden oluşan bir blok karşısında aşırı sağ kampına liderlik eden Binyamin Netanyahu’yu kurtarmak amacıyla ona desteğini açıkladı. Ancak Netanyahu, İsrail işgal devletinde hükümeti kurmayı başaramadı. Ardından ABD’de Kongre ara seçimlerinin sonuçları geldi. Yönetiminin iki yılına ilişkin bir referandum niteliği taşıyan bu seçimlerin en büyük kaybedenlerinden biri de Trump oldu.

Kuşkusuz Amerikan tutumu, özellikle de Amerikan başkanının tutumu, İsrail iç siyasetinde önemliydi. Zira Binyamin Netanyahu’nun övündüğü en önemli özelliklerden biri, ABD’de yaşamış ve çalışmış olması nedeniyle Amerikan siyasetini en iyi anlayan, ABD Başkanı Donald Trump’a en yakın olan ve onu en fazla ikna edebilen kişi olmasıydı.

Muhalefet kampının adayı Gadi Eisenkot hükümeti kurma fırsatı elde ettiğinde dahi, Amerikan başkanının hem Yaşar Partisi’nin lideri Gadi Eisenkot’a hem de yine muhalefetteki Beyahad Partisi’nden Naftali Bennett’e, Netanyahu’nun temel ortak olduğu bir İsrail ulusal birlik hükümeti kurulması için baskı yapması bekleniyordu. Ancak Cumhuriyetçilerin kaybettiği son Kongre seçimlerinin sonuçları, bu seçeneği Cumhuriyetçilerin kazanmış olması durumuna kıyasla daha zor hâle getirdi.

Seçimlerde ve son yıllarda siyasi sahneyi yönetmede kaybeden Netanyahu ve Trump’ın önünde başka bir senaryo kaldı: İran’a karşı savaşı yeniden başlatmak. Netanyahu, seçim propagandası sırasında kendisinin “görevi tamamlama” adayı olduğunu söylemişti. Bununla, İran’a karşı savaşı yeniden başlatmak, İran rejimini ve İran’ın nükleer projesini yok etmek için Trump’la birlikte çalışabilecek kişinin kendisi olduğunu kastediyordu. Netanyahu’nun iktidarda kalmaya yönelik yoğun arzusu göz önüne alındığında, bir olağanüstü hâl yaratmak ve hükümeti devretmeyi belirsiz bir tarihe ertelemek amacıyla bunu Eisenkot hükümeti yemin etmeden önce yapabilir. Çünkü İran’a yönelik yeni bir saldırının sonuçlarının ne olacağını ve ne kadar süreceğini kimse öngöremez.

Aynı zamanda savaş senaryosunun gerçekleşme ihtimalini azaltan unsurlar da vardır. İsrail işgal devletindeki askerî çevrelerin Netanyahu’dan gelecek bir savaş kararına vereceği karşılık eskisi gibi olmayacaktır; çünkü onun uzatma dakikalarını oynadığını bilmektedirler. Ayrıca Cumhuriyetçiler, özellikle de “Önce Amerika” hareketi, Kongre’deki çoğunluğu kaybetmelerinin nedeninin Trump’ın İran’la savaşa girme kararı olduğunu düşünmekte ve sorumluluğu bu karara yüklemektedirler. Dolayısıyla Trump’ın savaşı yeniden başlatma kararının önünde de frenleyici unsurlar bulunmaktadır.

Amerikan Yardımlarının İsrail’e Durdurulması

Belki de şaşırtıcı görünen bir şekilde Başkan Trump, Amerikan seçmenleri Kongre seçimleri için sandığa giderken, önceki anlaşmanın 2028 yılına kadar geçerli olmasına rağmen, Netanyahu ile İsrail’e yapılan yıllık askerî yardımların 2026 yılı sonuna kadar durdurulması konusunda anlaştığını açıkladı. Bunun, seçmenleri Trump’ın Amerika’yı öne koyduğuna ve İsrail’e desteğin maliyetini Amerikan vergi mükellefine yüklemeyeceğine ikna etmeyi amaçlayan yanıltıcı bir manevradan mı ibaret olduğu, yoksa bu yardımları gerçekten durdurma yönünde ilerleyip ilerlemeyeceği bilinmiyor.

Zamanlama seçimlerde oy verme gününe denk gelmiş olsa da Netanyahu’nun kendisi daha önce benzer bir konudan söz etmişti. Ancak aradaki fark, Netanyahu’nun ABD yardımlarının azaltılmasının on yıllık bir süreçte gerçekleşeceğini söylemesi, Trump’ın ise yardımların bu yılın sonundan itibaren durdurulmasından söz etmesiydi.

Trump, İsrail’in artık bu paralara ihtiyaç duymadığını ileri sürerek bunu gerekçelendirmeye çalıştı. Oysa gerçekler bunun tersini söylüyor: İsrail ekonomisi üç yılı aşkın süredir savaş hâlinde bulunuyor; on binlerce kişi cephelerde yedek asker olarak görev yapmak için işlerini ve mesleklerini bırakmış durumda ve bunlardan bazıları kesintisiz olarak 500 günden fazla hizmet verdi.

İsrail Bir Yük

Trump’ın İsrail’e yardımları durdurma konusundaki niyetleri ve gerekçeleri ne olursa olsun, İsrailli liderlerin tasvir ettiği şekliyle İsrail’in bir varoluş savaşı yürüttüğü sırada en yakın müttefikinden gelen böyle bir açıklama, Gazze Şeridi’nde soykırım savaşı yürüten İsrail’e desteğin seçmenlerin gözünde bir yüke dönüştüğüne ilişkin bir kanaatin bulunduğuna açıkça işaret etmektedir.

ABD’de birkaç yıldır dış harcamaları reddeden bir akımın ortaya çıkması da dâhil olmak üzere çeşitli faktörler bir araya gelmiştir. Ayrıca ABD de dâhil olmak üzere dünya genelinde İsrail’in politikalarının finanse edilmesini reddeden, büyüyen bir akım bulunmaktadır. İsrail’i desteklediğini iddia eden akım bile, İsrail’in silahlanma maliyetlerini ABD olmadan karşılayabilecek durumda olduğu gerekçesiyle finansmanın durdurulmasını desteklemektedir. Bütün bunlardan bağımsız olarak önemli olan, İsrail’in hasımlarının, özellikle de İsrail’i en fazla destekleyen Amerikan başkanlarından birinden gelen Amerikan yardımlarını durdurma kararını nasıl okuyacağıdır. Kesin olan gerçek, İsrail’e yönelik Amerikan yardımları kaleminin tarihsel dokunulmazlık alanından çıkmış olmasıdır. Bu, Amerika’nın İsrail’in güvenliğine yönelik taahhüdünün gerilediği anlamına gelmez; ancak buna zemin hazırlayabilecek önemli bir adımdır. Özellikle de İsrail’in yıpratma savaşları yürüttüğü ve istikrarsız bir ortamın hüküm sürdüğü bir dönemde gelmesi bakımından. Bölgesel çevrelerin bu kararı büyük olasılıkla Amerikan zayıflığı ve Amerika’nın İsrail’e desteğindeki zayıflık olarak okuması mümkündür. Böylece İsrail, artık Beyaz Saray’a ulaşmak için gerekli ve vazgeçilmez kapı olma konumunu yitirmekle kalmayacak, ABD nezdindeki çıkarlarını sürdürmekte de yetersiz hâle gelecektir. Bu karar bağlamındaki diğer gerçek ise Aksa Tufanı’nın, İsrail’e koşulsuz finansman sağlanmasının siyasi meşruiyetini aşındırmış olmasıdır. Son iki yılda Amerikan üniversitelerinde düzenlenen protestolar, bu sürecin hazırlanmasında son derece önemli olmuştur.

Sonuç olarak, Trump’ın yardımları durduracağını açıklaması Amerikan-İsrail ittifakının sona erdiği anlamına gelmez; ancak ittifakın finansmanının artık sorgulama ve pazarlığın dışında olmadığını ortaya koyar. Gazze’ye yönelik soykırım savaşı ve dış harcamalara yönelik itirazların büyümesi, koşulsuz desteğin siyasi maliyetinin yükselmesine katkıda bulunmuştur. Bununla birlikte, silah faturasının İsrail’e aktarılması ile İsrail’in bu silahları kullanma kapasitesinin sınırlandırılması arasındaki fark belirleyici olmaya devam etmektedir. Asıl sınav, uygulamada, Kongre’nin tutumunda, silahlandırmanın ve siyasi korumanın sürmesinde olacaktır. Bu karar, değişen bölgesel ve uluslararası ortamda Amerikan taahhüdünün sınırları, maliyeti ve devamının koşulları hakkında daha geniş bir tartışmaya kapı açmaktadır.