Oligarklar Demokrasiden Kaçtı, Yeşiller Onları Geri Getirmeye Yardım Etmeli

Epstein dosyalarından vergi cennetlerine ve özel adalara kadar dünyanın en zenginleri, demokratik hükûmetlerin erişiminin dışında faaliyet göstermenin yollarını giderek daha çok buluyor. Onlarca yıllık küreselleşme ve siyasi suç ortaklığı, oligarkların yasaları yok sayabileceği ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden kaçabileceği alanlar oymalarına olanak tanıdı. Güçleri arttıkça demokratik kurumlar giderek daha fazla içi boşaltılmış hâle geliyor. Yeşiller, oligarkları yeniden kamusal denetim altına alarak bu demokratik geri çekilişi tersine çevirmeye yardımcı olabilir mi?

Uzun yıllardır uluslararası manşetlerde Epstein dosyalarının uzun, çirkin gölgesi dolaşıyor. Belgelerdeki ifşaatlardan, küreselleşen ekonomide güç verilenlerin artık demokratik hükûmetin erişiminin ötesinde oligarklar olarak faaliyet gösterdiği anlaşılmış durumda.

Bu dosyalar, zenginlerle onlara hizmet eden siyasetçiler arasındaki komploların yalnızca birine göz atma imkânı veriyor. On yıl önce Panama ve Paradise Belgeleri aracılığıyla küresel seçkinlerin mali ayrıntılarının sızdırılması, demokratik siyasetçileri sanki yüksek teknolojili bir Olympos Dağı’ndan yönetiyormuş gibi manipüle eden, hiçbir yerin vatandaşı olmayan yozlaşmış bir sınıfın benzer bir resmini çizmişti. Kamusal denetimden uzakta, kendi keyfi doğrultusunda yaşayabilecekleri alanlar yarattılar. Ben bu alanlara, oligarkların seçilmiş siyasetçilerin hazırladığı yasaları yok sayabildiği, vergilerini ödemekten kaçındığı ve çılgın fantezilerine dalabildiği yerler olan “boşluklar” (lacunae) diyorum. Dünyanın en zengin ve en güçlü erkeklerinin bu kopuşu, en azından Batı’da İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana hâkim olan demokrasiyi kaçınılmaz biçimde yok ediyor.

Demokrasinin bu şekilde baltalanmasının izini, süper zenginlerin demokratik uzlaşıdan kaçmasını mümkün kılan küreselleşme sürecine, yani 30 yıl öncesine kadar sürebiliriz. Şirketlerin dünyayı yönetmesine izin vermeye çalışan siyasi girişimlere karşı protestocuların Seattle’da, Londra’da, Washington’da ve Melbourne’de hükûmetlerarası toplantıların önünde sokaklara döküldüğü günlerin üzerinden neredeyse otuz yıl geçti. Biz Yeşiller olarak da böyle bir sonucun çevremiz ve toplumumuz için felaket olacağını savunmuştuk; çünkü bu, demokratik denetimin dışında alanlara olanak tanıyacaktı: tam da bugün gördüğümüz türden “boşluklara”.

Bill Clinton ve Tony Blair gibi siyasetçiler, Ronald Reagan ve Margaret Thatcher’ın aşırı piyasalaştırmasına karşı koymayı amaçlayan ancak şirket küreselleşmesini kurumsallaştıran, Üçüncü Yol adını verdikleri çerçeveyi icat etti. NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması) gibi anlaşmalara yerleşen yasal değişiklikler, kamu-özel ortaklıkları ve derin mali serbestleşme, gücün bilinçli biçimde elden çıkarılmasının parçasıydı; bu elden çıkarma, o günden beri büyüyen şirket gücü karşısındaki performatif çaresizliği meşrulaştırmak için kullanıldı. Demokratik otoriteden bu vazgeçişin yıkıcı sonuçları şimdi çevremizin her yerinde görülüyor: soru şu ki, biz Yeşiller olarak bu konuda ne yapabiliriz?

Bu yazı, yakın zamanda yayımladığım ve bilgi, ahlak, hukuk, vergi ve para olmak üzere beş boşluğu tanımladığım bir broşürde daha ayrıntılı biçimde ortaya koyduğum düşüncelere dayanıyor. Bu yazıda hukuk ve vergi boşluklarını kısaca ele alacağım; diğerleri broşürün kendisinde anlatılıyor.

Kıyı ötesinde ve hukukun ötesinde

Oligarklar, vergi oranlarının ve kendi en aşırı davranışlarını sınırlayan düzenlemelerin düşürülmesi için siyasetçilere lobi yapıp onları sindirmekle yetinmeyerek, zenginlerin her zaman hukukun ötesinde faaliyet göstermesini mümkün kılan kıyı ötesi gizlilik yargı bölgelerinde, seçilmiş siyasetçilerin erişiminin tamamen dışında dünyalar yaratmaya başladı. Örneğin Peter Thiel’in Honduras’taki Roatán Adası’nda kurduğu Próspera gibi yerleşimleri ya da Elon Musk’ın Mars’ta dünya dışı koloniler kurmaya dair uyuşturucunun körüklediği fantezilerini düşünün. Ben bunlara “hukuki boşluklar” diyorum.

George Monbiot, çığır açıcı kitabı Captive State‘te (2000) şirket egemenliğinin hükûmete ne kadar sinsice sızdığına dair pek çok örnek ortaya koyuyor. Monbiot, yerel ve ulusal hükûmetlerin gücü şirketlere devrettiği bir dizi vaka incelemesi aktarıyor; bunlar, Britanya Ulusal Sağlık Servisi’nin (NHS) şirketler tarafından ele geçirilmesinden, “genetik mühendisliği” tekniklerinin boyun eğerek kabul edilmesine ve bir dizi şirket yanlısı ticaret anlaşmasına kadar uzanıyor. Bu anlaşmalardan biri özellikle şaşırtıcıydı: Çok Taraflı Yatırım Anlaşması (MAI), son otuz yılda uygulandığını gördüğümüz şirket egemenliği planıydı.

Gizlice müzakere edilen taslak anlaşma 1997’de sızdırıldı ve Ekim 1998’de Paris’te imzalanacaktı. O zamana kadar Fransız vatandaşları, gıda ve tarım sektörlerini ve sinema endüstrilerini koruyan yasalar gibi değer verdikleri yasaların karşı karşıya olduğu tehditleri görmüştü; dönemin başbakanı Lionel Jospin ülkesini anlaşmadan çekti ve bu, MAI’nin nihai çöküşüne yol açtı. Bunun gizlice yapıldığını bir kez daha belirtmeye değer; cesur bir ihbarcı taslağı sızdırmasaydı bu konuda hiçbir şey bilmeyecektik ve siyasetçiler anlaşmayı sorunsuzca geçirecekti.

Atlantik’in öbür yakasında Bill Clinton, Amerikan işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarını yok edecek küreselleşme sürecini kolaylaştırarak onların güvenini boşa çıkardı. Clinton, NAFTA (1994) yoluyla ve ardından Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO) yetkilerini onu ulusal düzeyde demokratik biçimde seçilmiş hükûmetleri geçersiz kılabilecek hâle getirecek şekilde kökten genişleterek, şirketlerin ve oligarkların içinde serpildiği hukuki boşluğun kilit mimarlarından biri oldu. Pekin’le ticareti benimsemesi ve Çin’in 2001’de “gelişmekte olan ülke” olarak özel statüyle WTO’ya kabul edilmesine verdiği destek, ABD’de istihdam ve çevre standartlarının tabutuna çakılan son çivi oldu.

O dönemde insanlara, yalnızca düşük nitelikli işlerin kıyı ötesine taşınacağı ve bu işleri kaybedenlerin, yeni tarz küreselleşmiş ekonominin hizmetinde iyi ücretli işler için yeniden eğitilebileceği söylendi. Bu olmadı ve şimdi gördüğümüz şey, siyasetçilerin oligarklarla yaptığı örtük pazarlık: nitelikli, iyi ücretli istihdamı kaybedecektik, ama karşılığında sanal ürünler de dâhil olmak üzere daha ucuz tüketim malları alacaktık. Bu takas, büyük olasılıkla reddedilmesinden korkulduğu için o dönemde tamamen gizlendi. Blair ve Clinton gibi sol siyasetçilerin, küreselleşmenin “kaçınılmaz” dalgası karşısında eğilerek ve en azından daha geniş bir ucuz tüketim malı yelpazesi aracılığıyla yükseltilmiş bir yaşam tarzını güvence altına alarak çalışan insanlar için ellerinden gelenin en iyisini yaptıklarını düşündükleri kuşkusuzdur. Ancak kaliteli istihdam açısından örtük takas hiçbir zaman açıkça dile getirilmedi ve seçmenler arasında hayal kırıklığına yol açtı. Yapay zekâ konusunda şimdi söylenen yalanlar da benzer: vatandaşlar kanepede oturup gelirlerini yiyeceklerin ve malların kapılarına getirtilmesine harcarken bilgisayarlara işlerinizi yürüttürebilecek.

Birbiriyle bağlantılı bir küresel köy, daha yüksek yaşam standartları ve sürdürülen nitelikli istihdamdan oluşan bu duman perdesinin ardında, şirketler ürünlerini kıyı ötesinde üreterek, sattıkları ulusal pazarlardaki koruyucu mevzuattan kaçınmak için yeni pazarların küresel doğasından yararlanıyordu. Bu eleştiriyi pek çok Yeşil açıkça dile getirdi, ancak bize radikal, hayalperest ve “komplo teorisyeni” diyerek bizi bir kenara ittiler. Neredeyse 30 yıl önce çoğumuz için açık olan tehditler o günden beri gerçeğe dönüştü. Ve şimdi, bizi çıkar gözeterek ya da düpedüz tembellikten güçlü şirketlere ve oligarklara satmayan siyasetçileri talep etme zamanı.

Vergi cenneti; demokratik cehennem

Vergi cenneti, boşluğun prototipidir. Aşırı zenginlerin çoğunun servetini cömertlik ruhuyla biriktirmediği ve birçoğunun varlıklarının bir kısmını vergilendirme yoluyla kamu yararına katkıda bulunmak zorunda kalmaktan hoşlanmadığı söylemeye bile gerek yok. Onlara toplumsal sözleşmeye karşı sorumluluklarından nasıl kaçabileceklerini ve tamamen bencil, kendine hizmet eden hayatlar nasıl yaşayabileceklerini öğreten şey vergi cennetiydi. Burası aynı zamanda en çok bilgi sahibi olduğum alan; çünkü beş yılımı Avrupa Parlamentosu üyesi olarak adil bir küresel vergi sistemi kurmaya çalışarak geçirdim.

Vergi cennetinin hikâyesi, başkalarının topraklarına kelimenin tam anlamıyla “sahip olmuş” ve onları kişisel, kendini zenginleştiren bir derebeyliği olarak işletmiş zengin ve güçlü Avrupalıların bu haksızlıktan vazgeçmek zorunda kaldığı sömürgecilikten çıkış döneminde başlar. Bunların kamuya dönük tepkisi, kaçınılmaz olanı toplayabildikleri tüm inceliğle kabul etmek oldu; gözden uzakta ise kendilerini ve ailelerini zengin etmiş yüzyıllık sömürüyü sürdürmelerini sağlayan boşluklar yarattılar. Birleşik Krallık’ın denizaşırı toprakları bu süreçte hayati bir rol oynadı; çünkü ülke, kolayca gözden kaçacak kadar küçük ama bunlardan yararlanacak kadar servete, güce ve bağlantıya sahip olanların servetlerini sakladığı ve adil paylarını ödemekten kaçınmayı sürdürdüğü, rastgele çeşitli toprak parçalarına tutundu.

İngilizler aynı zamanda o aldatıcı kurgu olan trust’ı (vakıf benzeri mülkiyet yapısı) de icat etti. Trust temelde bir göz boyama işidir: para, görünürde bir sahibi olmadan geçici olarak belirsizlik içine yerleştirilir. Vergi ve düzenleme amaçları bakımından ortadan kaldırılır. Trust’lardaki para görünüşe göre hiç kimseye ait değildir ve tamamen düzenlemesizdir. Trust’lara ilişkin hukuk mülkiyet kavramıyla oynar; zenginlerin kendilerini, mütevelliler adına tahsis edilen varlıklarından ayırmasına izin verir. Trust’ın amacı varlıkları gizlemek olduğundan, bu yolla kaçırılan verginin hacmine dair veri sunamayız. Ancak Vergi Adaleti Ağı (TJN) bazı özellikle uç örnekler vermiştir; örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde Sam ve Charles Wyly, ailenin 1 milyar doların üzerindeki servetini korumak için çok sayıda kıyı ötesi trust kurmuştur. TJN ayrıca Birleşik Krallık’taki Westminster Dükü’nü de anmaktadır; Dük, trust’ta tutulan 9 milyar sterlinlik bir mülkü miras alırken yaklaşık 3 milyar sterlinlik vergiden kaçmayı başarmıştır. Burada bariz bir yanıt var: tüm hükûmetlerin, yargı yetkileri altındaki tüm trust’ların gerçek faydalanıcı sahiplerini listeleyen sicilleri oluşturmasının zorunlu kılınması gerekir; Yeşiller bunu Avrupa Parlamentosu’nda savunmuştur.

Oligarklar nakitlerini kıyı ötesine taşıdıkça vergi tabanı aşındı. Sonuç olarak demokratik siyasetçilerin, demokratik toplumların vatandaşlarının beklediği türden kamu hizmetlerine ve altyapıya yatırım yapması giderek zorlaştı. Milyarderlerin edindiği değer, kendilerini korumaları için seçtikleri siyasetçileri yoksullaşmalarının sorumlusu olarak gören vatandaşların banka hesaplarından emiliyor. Demokratik siyasetçiler oligarşiye meydan okumak için gereken cesareti ve stratejiyi bulmadıkça demokrasinin geleceği belirsiz görünüyor. Özellikle gençler demokrasiye inancını yitiriyor ve siyasi uçlara, sokak eylemini demokratik katılımın üstünde yücelten partilere de kayıyor.

Avrupa Parlamentosu üyeliğim sırasında (2014-2020) hepsi Yeşil girişimler olarak kurulmuş bir dizi vergi soruşturma komitesinde yer aldım. Çok cesur gazetecilerin ve kıyı ötesi sektör çalışanlarının -zenginlerin ve güçlülerin mali faaliyetlerini kalkan gibi koruyan gizliliğin perdesini kaldırmak için her şeyi riske atmaya hazır olanların- etkin desteğiyle büyük ölçekli vergiden kaçınmanın ortaya çıkarılmasına yardımcı olduk. Epstein dosyalarında olduğu gibi, önce Panama Belgeleri, sonra Paradise Belgeleri, oligarkların ve onların uşaklarının gizli kalmasını tercih edeceği şeyleri kamuoyuna açıkladı. Burada gördüğümüz şeyin küresel seçkinlerin yolsuzluğuna yalnızca bir göz atış olduğunu yinelemeye değer: yalnızca bir avuç şirketten birkaç belge kümesi bu kadar çok kişiyi işin içine karıştırabiliyorsa, tam şeffaflık neyi ortaya çıkarırdı?

Peki ne yapacağız?

Bir Yeşil siyasetçi olarak hayatımın büyük bölümünü sandık yoluyla iktidara gelmeye ve bu gücü insanların ve gezegenin yaşamını daha iyi kılmak için kullanmaya çalışarak geçirdim. Peki güç, demokratik sistemin dışına tamamen kaçmışsa ne yapılabilir? Biz Yeşiller bu konuda ne yapmalıyız? Açıktır ki, ulusal düzeyde, yukarıda tartışıldığı gibi küreselleşme sürecinden önce siyasetçilerin iç yasalar üzerinde sahip olduğu gücü geri getirecek cesarete sahip siyasetçilere ihtiyacımız var. Ancak küreselleşmenin beraberinde getirdiği, şirketlerin ulusal yargı yetkisinin ötesine geçmesi olgusu, tam da daha geniş bir yanıt gerektiriyor.

Çağımızın paradoksu, demokratik siyasetin tam da siyasetçilerin en çok cesarete sahip olmasına ihtiyaç duyduğumuz anda başarısız olmasıdır. Ancak demokrasi krizi, gerçek demokrat olan ve oligarklarla mücadele etmeye hazır olanlara bir fırsat sunuyor. Bu kriz anında Yeşil partiler için tarihsel bir rol görüyorum. Belirlediğim boşluklar, nesiller boyu siyasetçilerin oligarklarla ve şirket hiyerarşisiyle el ele çalışmasının doğrudan sonucudur. Seçmenler bu demokratik ihaneti kavradı ve tepkileri “kurulu düzen” siyasetçilerini reddetmek oluyor. Pek çoğu için bu, aşırı sağı seçmek anlamına geliyor; ancak Yeşiller de kurulu düzene karşıdır ve her zaman yaptığımız gibi halk için çalışmaya aynı derecede hazırdır.

Oligarkları demokratik denetim altına geri getirmek için gereken politika önerileri bellidir ama kolay değildir. Son 30 yılın sorunlarının bir gecede çözülmesini bekleyemeyiz, ancak siyasetçilerimizden sorunu tanımlamalarını, öğrenilmiş çaresizlik tutumlarını bırakmalarını ve onu çözmek için birlikte çalışmaya başlamalarını talep edebiliriz. Siyasi projemizi bu çerçeve içinde açıklama cesaretini göstermemiz gerekiyor: Yeşiller faşizme karşı mücadelenin başını zaten çekiyor, ancak oligarşik güce meydan okumak için daha da ileri gidip eşgüdümlü ve pratik bir politika platformu kurmamız gerekiyor. Popülist olmamız gerektiğini, karmaşık sorunlara basit çözümler önermemiz gerektiğini savunmuyorum. Aksine: popülist bir siyaset yaklaşımı, kil ayaklı oldukları görülen başarısız kurtarıcılar yüzünden tekrar tekrar hayal kırıklığına ve nihayetinde demokratik siyasetin kendisine duyulan düş kırıklığına yol açar. Biz Yeşiller cesur ve gözüpek olabiliriz, ama aynı zamanda pratik de olabiliriz. Şu anda üçü birden olmamız gerekiyor.

Boşlukları kapatmak için bir dizi belirli ve ayrıntılı yasal değişiklik gerekiyor, ancak bazıları özellikle acil. Belki de en önemlisi, dünyadaki tüm toprak parçalarının ya bağımsız devletler olarak BM’ye tabi olmasının ya da bağımsız devlet olan topraklara resmen dâhil olmasının zorunlu kılınmasıdır. Epstein dosyalarından öğrendiğimiz gibi, “denizaşırı toprak” her zaman doldurmaya çalıştığımız boşlukların doruk noktası oldu ve hâlâ öyle. İç siyasetimizden çok daha fazlasını talep edebilsek de, kasıtlı olarak hiçbir yere ait olmayan insanları ve şirketleri dizginlemeye çalışırken, onları yeniden yeryüzüne indirmek için uluslararası iş birliğine ihtiyacımız olması da kaçınılmaz.

Ulusötesi şirketleri ve dünya dışı oligarkları ulus-devlet düzeyinde işleyen demokrasilerin dizginlemesi zor olduğundan, hâlâ demokrasiye ve hukukun üstünlüğüne bağlı olan siyasetçilerin güçlerini geri almak için ulusal sınırlar ötesinde birlikte çalışmasına da ihtiyacımız var. Küresel oligarşiyi çok hızlandıran, ulus-devlet hukuk sistemlerinden kaçıştı: gücümüzü onlardan geri almanın tek yolu ulusötesi iş birliğidir. Hâlâ demokrasiye ve hukukun üstünlüğüne bağlı ülkeler arasındaki bu anlaşmaya “onurlular koalisyonu” adını veriyorum. Bu olmazsa oligarklar böl ve yönet oyunlarını sürdürecek ve hepimiz kaybeden olacağız.

Onurlular koalisyonu

Kanada Başbakanı Mark Carney, 56. Dünya Ekonomik Forumu’nda Davos’ta yaptığı ve “Kanada gibi orta ölçekli güçler çaresiz değildir” dediği konuşma nedeniyle büyük övgü topladı. Bu güçlerin, insan haklarına saygı, sürdürülebilir kalkınma, dayanışma, egemenlik ve çeşitli devletlerin toprak bütünlüğü gibi değerlerimizi kapsayan yeni bir düzen kurma kapasitesi var.

Retoriği hoş karşılansa da Carney’nin kapitalizmin kendi yapılarında önemli bir yeniden düzenleme olmaksızın bu “kopuştan” geçebileceğini düşünmesi yanlış; yeşil siyasetin önerilerinin bu kadar hayati olduğu nokta da tam burası. Kanada dünya sahnesinde sürdürülebilirliğin ve erdemin kalesi gibi poz verirken, dünyanın en yıkıcı madencilik şirketlerinin bazılarına ana üs oluyor. Ciddiye alınabilmesi için ülkenin BM Bağlayıcı Sözleşmesi’ni[1] imzalaması ve dünyanın dört bir yanında binlerce ölüme yol açan şirketlerini hizaya getirmesi gerekirdi. Başka bir deyişle, yeşil siyaset ve yeşil politikalar olmadan oligarkların ve şirketlerin egemenliğine hiçbir zaman etkili biçimde meydan okunamayacak.

Yükselen milliyetçilik döneminde bu tür bir uluslararası iş birliği ne kadar uygulanabilir? Pek çok insan milliyetçi, faşist partileri seçtiği için çoğunluğun ülkeler arası iş birliğine dair umudu yitirdiğini öne sürmek yanlış olur: veriler tam tersinin doğru olduğunu açıkça gösteriyor. Bu yılın başlarında Rockefeller Vakfı, insanlara uluslararası iş birliğine ilişkin görüşlerini soran, 34 ülkeyi kapsayan geniş bir anket yayımladı: katılımcıların yüzde 57’si, ülkelerinin ulusal çıkarlardan taviz vermek anlamına gelse bile küresel sorunları çözmek için iş birliği yapması gerektiğini düşünüyordu ve bu oran bir önceki yıla göre iki puan artmıştı.

Rockefeller anketine göre onurlular koalisyonu gibi bir uluslararası çabanın fikri küresel vatandaşların yüzde 61’i tarafından destekleniyor. Faşistler, kaçınılmaz olarak rekabete, yoksullaşmaya ve savaşa yol açan türden bencil, dışlayıcı, milliyetçi bir siyaseti beslemeye çalışıyor, ancak çoğunluk buna direniyor. BM Vakfı’nın sipariş ettiği ve GeoPoll’un yürüttüğü bir anket, 20 ülkede (Güvenlik Konseyi’nin 15 üyesinin tümü dâhil) 5.000 kişiye uluslararası iş birliğine ilişkin görüşlerini sordu. Ankete katılanların neredeyse onda dokuzu, dünyanın en güçlü ülkelerinin bile bugünün sorunlarıyla tek başına yüzleşmeye çalışmak yerine uluslararası sisteme ihtiyaç duyduğuna inanıyordu. Vardıkları sonuç, uluslararası kurumların performansından duyulan hayal kırıklığının, bu tür bir iş birliğinin hayati olduğu anlayışını zayıflatmadığı yönünde.

Yeşiller onlarca yıldır toplumsal adalet ve gezegenin savunulmasına dayanan bir siyaset geliştiriyor; ayrıca bir koalisyon hükûmetinin hararetli gerçekliğinde bu ne kadar zor olursa olsun, tüm partilerin sunacak bir şeyi olduğunu kabul ettiğimiz “siyaseti farklı yapmak” adını verdiğimiz çoğulcu ve kapsayıcı bir tarz da geliştirdik. Bu tür bir iş birliği, oligarklara meydan okurken gücümüzü inşa etmek için hayati olacak ve ülkelerimizi yönetenlerin gücü Pax Americana’ya ve şirketlere devrettiği onlarca yılı atlatmaya çalışırken bu gerçeği kabul etmemiz gerekecek.

Trump’ın ikinci dönemi, on yıl önce gerçekten bilmemiz gereken şeyin altını çizdi: hâlâ insan haklarına, demokrasiye ve hukukun üstünlüğüne bağlı olan ülkelerin, şu anda geleceğimizi tehdit eden şirketlerin egemenliğindeki toplumsal ve ekonomik sistemlerimizin tesisatını acilen yenilemesi gerekiyor. Bu, finans ve BT alanında olduğu kadar kritik madenlerde ve tedarik zincirlerinde de stratejik özerklik inşa etmek anlamına geliyor.

Bu öneri zorlu ama gerçek dışı değil. Demokratik değerlere ve hukukun üstünlüğüne hâlâ genel olarak saygı gösterdiği düşünülebilecek ülkeler (Birleşik Krallık, AB üyelerinin çoğu, Kanada, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda dâhil) birlikte küresel ekonominin neredeyse üçte birini oluşturuyor. Bu, yeni bir dünya düzeninin üzerine inşa edilebileceği sağlam bir temel ve ABD’ye ya da Çin’e güvenmekten çok daha güvenilir hissettiriyor.

Demokrasiyi yeniden canlandırmak

Vatandaşların hukukun üstünlüğüne ve demokratik yönetime saygımızı paylaşmasını ancak bunun onlar için işe yaradığını gösterebilirsek bekleyebiliriz. Bu, gücü oligarklara devreden merkez solun ve merkez sağın siyasetçilerini açıkça eleştirmek ve o gücü geri almak için güçlü, pratik öneriler sunmak anlamına geliyor. Bu yönde atılan bazı önemli adımları görebiliyoruz; örneğin AB’nin Google’a piyasa istismarı nedeniyle uyguladığı 890 milyon euroluk para cezası ve Meta’ya Instagram ve Facebook’un bağımlılık yaratan tasarımı konusunda verilen ön bulgu; ikisi de Dijital Piyasalar Yasası (DMA) kapsamında.

Boşlukların büyümesine siyasi diyaloğumuzun zayıflamasının ve kamusal alanımızın daralmasının eşlik etmesi tesadüf değil; önde gelen oligarkların bazılarının aynı zamanda retorik bölünmenin ve dezenformasyonun satıcıları olması da öyle. AB Demokrasi Kalkanı buna karşı koymaya yönelik kasıtlı bir girişim; Birleşik Krallık’ın önerdiği National Centre for Information Defence de öyle. Benzer biçimde, European Digital Media Observatory’nin ve European Fact-Checking Standards Network’ün finansmanı doğru yönde atılmış bir adım; Birleşik Krallık’ın Amplify: The Local Media Action Plan’ı da öyle. Bu yasaların hiçbiri yeterince ileri gitmiyor, ancak Avrupalı yasa koyucuların kamusal alanı düzenlemeyi hâlâ kendi görevleri saydığını açıkça ortaya koyuyor; oligarklara sınırsız gücün verildiği ABD’nin tersine.

Hakikat mücadelesi önemlidir, ancak demokrasinin geleceğinin kazanılacağı ya da kaybedileceği alan siyasi ekonomidir. Yeşillerin Avrupa Parlamentosu’nda önerdiği ayrıntılı vergi mevzuatı platformu hayati önemde; bunu, onurlu ülkeler koalisyonunun, oligarkların toplumsal sözleşmeyi hiçe saymayı sürdürmesine izin vererek sözünden dönen ülkelere karşı dış tarifeler uygulamak üzere varacağı bir anlaşma izlemeli. Diğer gerekli adımlar arasında, ürünlerin -dijital olanlar dâhil- sonradan değil önceden lisanslanmasını zorunlu kılan mevzuatın getirilmesi ve WTO’nun yerini alacak yeniden yapılandırılmış ve demokratikleştirilmiş bir küresel ticaret kuruluşunun oluşturulması da yer alıyor. Siyasetçilerimiz kontrolü elden çıkarmayı seçti; onu geri almayı da seçebilirler ve seçmeliler.

ABD kapitalizminin ve onu oluşturan şirketlerin ve oligarkların hegemonik gücü ezici hissettirebilir, ama Epstein dosyaları onların zırhındaki çatlaktır. Tıpkı finansal gizliliğin 11 Eylül’ün finansmanına olanak sağladığının ortaya çıkmasından yararlanarak kara para aklamayı önleme yasasını geçirmemiz gibi, şimdi de Epstein ifşaatlarının pisliğinin uyandırdığı güçlü tiksintiyi, oligarkların küresel vatandaşların yaşam şanslarını yok ettiği boşlukları kapatacak enerjiyi harekete geçirmek için kullanmalıyız.

[1] BM Bağlayıcı Sözleşmesi, ulusötesi şirketlerin insan haklarına saygı göstermesini ve faaliyetleriyle bağlantılı ihlallerin hesabını vermesini zorunlu kılacak, önerilen bir uluslararası anlaşmadır.

Source : https://www.greeneuropeanjournal.eu/oligarchs-have-escaped-democracy-greens-must-help-bring-them-back/