İsrail’de Siyasi Çıkmaz: Filistinliler İçin Umut Var mı?

İsrail’de 27 Ekim’de yapılan parlamento seçimlerinin üzerinden üç haftadan fazla zaman geçmesine rağmen henüz yeni bir hükümet kurulmadı. Binyamin Netanyahu parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmiş olsa da görevini sürdürüyor. İşgal altındaki Filistin topraklarında ise İsrail’in askerî operasyonları sürüyor.

Uluslararası kamuoyunun seçimlere ilişkin ilgisi büyük ölçüde Netanyahu’nun siyasi geleceğine odaklanmış durumda. Peki, bu seçimler Filistinliler için ne ifade ediyordu? Netanyahu’nun iktidardan ayrılmasının Filistinlilerin içinde bulunduğu koşulları değiştireceğine dair bir neden var mıydı? Dahası, İsrail’deki mevcut siyasi belirsizlik karşısında uluslararası toplumun bugüne kadar yaptıklarından farklı olarak yapabileceği bir şey var mı?

Seçimlerin Vadettiği Sınırlı Umut

Seçimler öncesinde Filistinlilerin iyimser olmak için pek fazla nedeni yoktu. Gazze ve Batı Şeria’dan gelen haberler, kimin başbakan olacağından bağımsız olarak, İsrail’in yeni hükümetinin izleyeceği politikalara ilişkin ciddi endişeler olduğunu ortaya koyuyordu.

Reuters’ın 22 Ekim’de yayımladığı bir analiz, Netanyahu ile en güçlü rakibi Gadi Eisenkot’un Filistin meselesine ilişkin görüşlerinin büyük ölçüde örtüştüğünü gösteriyordu. Her iki isim de bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor ve Hamas’ın silahsızlanmaması hâlinde Gazze’de savaşı yeniden başlatmaya açık olduklarını ifade ediyordu. Üstelik Eisenkot, Gazze’ye yönelik askerî saldırıların sürdüğü dönemde İsrail’in savaş kabinesinde görev almış bir isimdi.

Elbette iki siyasetçi arasında farklılıklar da var. Eisenkot, İsrailli yerleşimcilerin şiddet eylemlerini eleştiriyor ve tartışmalı E1 projesi de dâhil olmak üzere bazı yerleşim alanlarının genişletilmesine karşı çıkıyor. Hükümet değişikliği, Filistin’e ait vergi gelirleri ve Filistinli tutukluların muamelesi gibi konularda da bazı iyileşmelere yol açabilir. Mevcut insani krizin boyutları düşünüldüğünde, İsrail’in politikalarındaki sınırlı değişiklikler dahi Filistinlilerin hayatında önemli bir fark yaratabilir.

Ancak bu muhtemel değişikliklerin hiçbiri, doğrudan işgali sona erdirmeye veya Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının ihlalini ortadan kaldırmaya yönelik değil.

Meselenin belki de en çarpıcı yanı, milyonlarca Filistinlinin, kimlerden oluşacağını belirleme imkânına sahip olmadıkları bir hükümetin kararlarına tabi olması. Gazze’de ve Batı Şeria’nın büyük bölümünde yaşayan Filistinliler, İsrail’deki siyasi değişimin yalnızca izleyicisi olabiliyor.

Seçimlerden Üç Hafta Sonra

8 Kasım’da İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Eisenkot’u yeni hükümeti kurmakla görevlendirdi. Bundan dört gün sonra ise İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, Gazze’deki hedef gözeterek öldürme operasyonları da dâhil olmak üzere askerî operasyonların gerçekleştirilmesi için mevcut hükümetin ne muhalefetin ne de hukuk mercilerinin onayına ihtiyaç duymadığını açıkladı.

Katz’ın bu açıklaması, Eisenkot’un geçiş döneminde aciliyet taşımayan operasyonlarda güvenlik güçlerinin kullanılmaması yönündeki uyarısının ardından geldi.

Bu sırada, Gazze Sağlık Bakanlığının Birleşmiş Milletler tarafından aktarılan verilerine göre, 27 Ekim-2 Kasım tarihleri arasında çatışmalarla bağlantılı olaylarda 36, 3-9 Kasım tarihleri arasında ise 22 Filistinli hayatını kaybetti. 9 Kasım itibarıyla, Ekim 2025’te varılan ateşkes anlaşmasından bu yana hayatını kaybedenlerin sayısı 1.613’e ulaştı. Şiddetli yağışlar ise barınaklara zarar vererek yerinden edilmiş ailelerin yaşam koşullarını daha da zorlaştırdı.

18 Kasım’da İsrail, Gazze’nin orta kesimlerinde yeni bir kara operasyonu başlattı. Filistinliler bir kez daha yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kaldı.

Batı Şeria’daki durum da endişe verici. Seçimlerden kısa bir süre önce İsrail askerlerine yönelik ölümcül bir saldırının ardından El Halil’de başlatılan askerî operasyon nedeniyle, Birleşmiş Milletlerin ilk tespitlerine göre yaklaşık 3 bin Filistinli yerinden edildi. Yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesi, evlerin yıkılması ve yerleşimciler arasında şiddet devam ediyor.

Eylül 2025’te Birleşmiş Milletler Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, İsrail’in Gazze’de soykırım gerçekleştirdiği sonucuna vardı. Komisyon, Haziran 2026’da bu tespitini yineleyerek özellikle ateşkese rağmen Filistinli çocukların öldürülmeye ve ağır yaralanmaya devam etmesine dikkat çekti.

İsrail bu tespitleri reddediyor ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Güney Afrika’nın açtığı davada henüz nihai kararını vermiş değil. Ancak nihai bir yargı kararının bulunmaması, uluslararası toplumun önleyici tedbirler almamasının gerekçesi olamaz.

Hukuki açıdan bakıldığında, İsrail’deki hükümet krizi pek çok şeyi değiştirmiyor. Uluslararası hukuktan doğan yükümlülükler hükümetlere değil, devletlere aittir. Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri’nin 4. ve 7. maddeleri uyarınca, devlet organlarının resmî sıfatlarıyla gerçekleştirdikleri eylemler, yetkilerini aşmaları durumunda dahi devlete atfedilebilir.

Uluslararası Adalet Divanının bağlayıcı nitelikteki geçici tedbir kararları ve İsrail’in uluslararası insancıl hukuktan doğan yükümlülükleri yürürlükte kalmaya devam ediyor.

Katz’ın ileri sürdüğü gibi mevcut hükümet askerî operasyon gerçekleştirme yetkisine sahipse, uluslararası toplum İsrail’den uluslararası hukuka uymasını talep etmek için neden yeni hükümetin kurulmasını beklesin?

İsrail’deki Siyasi Kriz Bir Fırsata Dönüştürülebilir mi?

Eisenkot’un Filistin meselesine ilişkin görüşleri umut verici olmasa da içinde bulunduğu siyasi koşulları daha yakından incelemekte fayda var.

Netanyahu, İsrail’in en deneyimli siyasetçilerinden biri. On yıllar boyunca dünya liderleriyle kişisel ilişkiler kurmuş, çok sayıda iç siyasi krizi atlatmış ve uluslararası kamuoyundan gelen ağır eleştirilere rağmen iktidarda kalmayı başarmış bir siyasetçi. Üstelik uluslararası baskıyı kendi iç siyasi çıkarları doğrultusunda kullanma konusunda da oldukça deneyimli.

Eisenkot ise 2022 yılında parlamento siyasetine girdi. İsrail’in askerî ve güvenlik bürokrasisinde önemli bir tecrübeye sahip olmakla birlikte, daha önce başbakanlık yapmadı ve Netanyahu’nun yıllar içinde elde ettiği siyasi nüfuza henüz sahip değil.

Daha da önemlisi, iki siyasetçinin İsrail’in giderek artan uluslararası izolasyonuna yaklaşımları birbirinden farklı görünüyor.

Seçimlerden kısa bir süre önce Netanyahu, İsrail ekonomisinin, kripto para kullanımı da dâhil olmak üzere, muhtemel uluslararası yaptırımları aşabilecek şekilde hazırlanması gerektiğini ileri sürdü. Eisenkot ise bu öneriyi sert bir dille eleştirerek Netanyahu’nun yaklaşımının İsrail’in ekonomisini ve ulusal güvenliğini tehlikeye attığını belirtti.

Eisenkot, 8 Kasım’da hükümeti kurma görevini kabul ederken yaptığı konuşmada, İsrail’in içinde bulunduğu diplomatik krizin boyutlarına ve en yakın müttefikleriyle olan ilişkilerinin dahi zarar gördüğüne dikkat çekti.

İsrail’in uluslararası itibarını yeniden kazanması, Eisenkot liderliğinde kurulacak bir hükümetin önceliklerinden biri olacaksa, diğer devletler İsrail’in bazı politikaları üzerinde daha etkili bir konuma gelebilir. Zira Eisenkot’un siyasi itibarı, en azından kısmen, bugün Netanyahu’yu sorumlu tuttuğu sorunları çözebilmesine bağlı olacak.

Ancak burada önemli bir tehlike de var. Netanyahu’nun iktidardan ayrılmasını memnuniyetle karşılayacak Batılı devletler, İsrail’in Filistinlilere yönelik politikalarında esaslı bir değişiklik talep etmeksizin yeni hükümetle ilişkilerini düzeltme yoluna gidebilirler. Daha uzlaşmacı bir diplomatik üslup benimseyen bir hükümet, Netanyahu’nun politikalarının önemli bir bölümünü sürdürürken uluslararası alanda ondan daha fazla kabul görebilir.

İşte tam da bu nedenle içinde bulunduğumuz koalisyon görüşmeleri süreci önemli. Yeni hükümetin izleyeceği politikalar henüz müzakere edilirken diğer devletler beklentilerini açıkça ortaya koyabilirler. Bir koalisyon anlaşmasına varıldıktan sonra, özellikle hükümetin iktidarda kalması belirli politika değişikliklerine karşı çıkan partilere bağlıysa, bu değişikliklerin hayata geçirilmesi çok daha zor olabilir.

E1 yerleşim projesine ilişkin son gelişmeleri bu açıdan değerlendirmek faydalı olacaktır.

17 Kasım’da İngiltere, yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesinde rol oynayan sekiz İsrailli inşaat ve gayrimenkul geliştirme şirketinin yanı sıra Gazze’ye insani yardım ulaştırılmasını engelleyen bir gruba da yaptırım uyguladı. Ardından İsrail Başsavcısı, E1 projesinin ihale sürecini yeni hükümet kuruluncaya kadar askıya aldı.

Söz konusu proje, Batı Şeria’nın toprak bütünlüğünü ve bağımsız bir Filistin devletinin kurulabilirliğini tehdit ediyor.

İsrailli diplomatlar erteleme kararının İngiltere’nin yaptırımlarıyla bağlantılı olduğunu reddetseler de uluslararası ekonomik baskının, İsrail’deki hukuki sınırlamaların ve Eisenkot’un projeye yönelik itirazlarının aynı dönemde ortaya çıkması dikkate değer.

Bugün geçici olarak ertelenen bu projenin tamamen iptal edilmesini sağlamak mümkün olabilir. Bu ihtimal, büyük ölçüde, diğer devletlerin yeni hükümet göreve geldikten sonra da baskılarını sürdürüp sürdürmeyeceklerine bağlı.

Uluslararası Toplum Ne Yapabilir?

7 Ekim’den sonra 4.kışa giriyoruz. Her ne kadar uluslararası toplumun işlevsizliğini defaatle görsek de, ‘uluslararası toplum ne yapabilir’ sorusunu sormaktan çekinmiyorum. Filistin’i dünya yıkılana kadar konuşmaya nasıl devam edeceksem yine dünya yıkılana kadar bu soruyu sormaya devam edeceğim. Çünkü zaferden değil, seferden sorumluyum ve benim de seferim bu: Kişisel sorumluluklarımızı ve uluslararası toplumun sorumluluklarını tekrar tekrar hatırlatmak.

Her şeyden önce devletlerin Soykırım Sözleşmesi’nden doğan yükümlülüklerini ciddiye almaları gerekiyor.

Uluslararası Adalet Divanı, 2007 tarihli Bosna Hersek v. Sırbistan ve Karadağ kararında, devletlerin soykırımın gerçekleşmesine ilişkin ciddi bir riskin varlığını öğrendikleri veya bilmelerinin beklendiği andan itibaren önleyici tedbirler almakla yükümlü olduklarını ortaya koydu. Her bir devletten makul olarak ne beklenebileceği, diğer unsurların yanı sıra ilgili aktörleri etkileme kapasitesine bağlıdır.

Bu husus, özellikle ABD ve İsrail’e askerî, ekonomik ve diplomatik destek sağlayan diğer ülkeler açısından önem taşımaktadır. Bu devletlerin önleyici tedbir alma yükümlülüğü, İsrail aleyhine nihai bir yargı kararının verilmesine bağlı değildir.

Dolayısıyla İsrail’e sağlanan askerî yardımların ve silah ihracatının yeniden değerlendirilmesi gerekiyor. Silah Ticareti Antlaşması’na taraf devletler açısından ise Antlaşma’nın 6. ve 7. maddeleri, belirli silah transferlerinin yasaklanması ve silah ihracatından kaynaklanabilecek risklerin değerlendirilmesi konusunda ek yükümlülükler öngörür.

Avrupa Birliği, İsrail üzerinde önemli bir ekonomik etkiye sahip. AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın 2. maddesi, insan haklarına ve demokratik ilkelere saygıyı anlaşmanın temel unsurlarından biri olarak belirliyor. Avrupa Komisyonu hâlihazırda insan hakları gerekçesiyle anlaşmanın ticarete ilişkin bazı hükümlerinin askıya alınmasını önerdi.

Bunun yanı sıra Uluslararası Adalet Divanı, Temmuz 2024 tarihli danışma görüşünde, devletlerin İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki hukuka aykırı varlığından kaynaklanan durumu hukuka uygun olarak tanımamak ve bu durumun sürdürülmesine yardımcı olmamakla yükümlü oldukları sonucuna vardı.

Bu nedenle, hukuka aykırı işgalin devamına katkıda bulunan ekonomik faaliyetlerin sınırlandırılması yalnızca bir siyasi baskı aracı olarak görülmemelidir.

İnsani yardımların güvenli ve engelsiz biçimde ulaştırılması, Filistinli sivillerin korunması, yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesine son verilmesi ve Uluslararası Adalet Divanı’nın kararlarına uyulması, İsrail ile gelecekte kurulacak iş birliğine ilişkin kararların merkezinde yer almalı.

Uluslararası hukukun zaten birtakım kısıtlamaların uygulanmasını gerektirdiği durumlarda ise bu kısıtlamalar hayata geçirilmeli; yeni İsrail hükümetiyle yapılacak görüşmelerde birer pazarlık unsuru hâline getirilmemeli.

Bir diğer önemli imkân, devam eden yargı süreci. Ağustos 2026’da Güney Afrika, İsrail’in Divan’ın geçici tedbir kararlarına uymadığı iddiasına ilişkin ek deliller sundu.

Geçiş döneminde gerçekleştirilen askerî operasyonlar ve insani yardımlara yönelik kısıtlamalar da belgelenmeli ve ilgili oldukları ölçüde Divan’ın önüne getirilmelidir. Divan İçtüzüğü’nün 76. ve 78. Maddeleri, koşulların değişmesi hâlinde geçici tedbirlerin değiştirilmesine ve bu tedbirlerin uygulanmasına ilişkin bilgi talep edilmesine imkân tanıyor.

Ancak devletler üzerlerine düşeni yapmadıkları sürece, bu yargı süreçlerinin etkisi de sınırlı kalacaktır.

Son olarak, Filistinlilerin uluslararası diplomatik girişimlerin amaçlarının belirlenmesinde söz sahibi olmaları gerekiyor. Uluslararası hukukun korumayı amaçladığı haklardan biri bizzat Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkıyken, uluslararası toplumun Filistin’in geleceğini yalnızca İsrail ile müzakere etmesi kabul edilemez.

Gazze’de üç yılı aşkın süredir yaşanan yıkımın ardından İsrail seçimlerine umut bağlamak oldukça güç. Yine de mevcut siyasi kriz, uluslararası hukuka bağlılıklarını bugüne kadar eyleme dönüştüremeyen devletler için bir fırsat sunuyor.

İster Netanyahu iktidarda kalsın ister Eisenkot yeni hükümeti kurmayı başarsın, uluslararası toplum İsrail’in politikalarını etkileme sorumluluğuna ve pek çok durumda bunu yapabilecek araçlara sahip.

Mesele, bir kez daha, bunu yapacak siyasi iradeye sahip olup olmadığı.