İsrail Seçimleri Yaklaşırken Yerleşimci Şiddeti Tırmanıyor

Bu hafta, aşırı sağcı İsrailli bakan Bezalel Smotrich, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kendisine karşı çıkardığı iddia edilen tutuklama emrini, Batı Şeria’da yerleşim yerleri inşa etme çabalarına yeni bir ivme kazandırmak için kullandı ve Salı günü yaptığı açıklamada, yerleşim yerlerini “geri döndürülemez” hale getirmek istediğini söyledi. Ayrıca bu hafta, Batı Şeria’daki bir mezradan Filistinli sakinlerin tahliye edilmesi talimatını verdi.

Smotrich’in bu hamlesi, Batı Şeria’da Yahudi aşırılıkçıların Filistinlilere yönelik şiddetinin bu yıl hızla artmasıyla aynı döneme denk geliyor. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi’nin (OCHA) verilerine göre, yalnızca 2026’nın ilk üç ayında Batı Şeria’da şiddet nedeniyle yerinden edilen Filistinlilerin sayısı geçen yılın toplamını aştı. Eğilim bu yıla girilirken zaten yükselişteydi: İsrail Savunma Kuvvetleri’ne (IDF) göre, Filistinlilere yönelik kundaklama, taciz ve mülke zarar verme dahil suç vakaları, 2025’te bir önceki yıla kıyasla %25 arttı.

“Hatırlayabildiğim kadarıyla, yerleşimci şiddetinin bu kadar yüksek olduğu başka bir dönem gerçekten olmadı,” dedi Batı Şeria’daki Ramallah kentinde bulunan düşünce kuruluşu Horizon Center’ın kurucusu İbrahim Dalalsha, GZERO’ya verdiği demeçte. “Bunu günlük olarak yaşayan topluluklar var; tarlalara, ekinlere, mülklere, arabalara yönelik saldırılar — hepsi yaşanıyor.”

Genellikle “yerleşimciler” olarak anılan bu aşırılıkçıların nihai amacı açık: İsrail’in Batı Şeria’yı yasal ya da yasadışı yollarla tamamen ilhak etmesini istiyorlar. İsrail, 1967 Altı Gün Savaşı sırasında 2.200 mil karelik bölgeyi Ürdün’ün kontrolünden aldı ve o tarihten bu yana bölgeyi askeri işgal altında tutarken, uluslararası hukuka göre yaygın biçimde yasadışı kabul edilen yalnızca Yahudilere açık yerleşim yerlerini istikrarlı şekilde genişletiyor. Ancak bu bile, 2017’de bölgenin tam kontrolünü ele geçirmek için ayrıntılı bir plan kaleme alan Smotrich gibi aşırılıkçılar için yeterli değil. İsrail hükümeti, özellikle İsrail’in kendi topraklarıyla bitişik bölgelerde geniş yerleşim bloklarını tartışmalı şekilde onaylarken, aşırılıkçı gruplar Filistinli sakinleri zorla çıkarmak için şiddet kullanarak kaçak yerleşim karakollarından oluşan bir ağ kurmaya çalıştı.

Bu tür şiddetteki son artış, Başbakan Benjamin Netanyahu’nun seçimlerde nispeten zayıf bir performans göstermesinin ardından Smotrich ve bir başka aşırı sağcı siyasetçi olan Itamar Ben-Gvir ile koalisyon hükümeti kurmak zorunda kaldığı 2022 yılında başladı. Israel Policy Forum’da seçkin araştırmacı olan Nimrod Novik’e göre, Netanyahu’nun yeniden başbakan olmasını ve yüksek profilli bir yolsuzluk davasından kaçınmasını sağlayan desteklerinin karşılığında bu iki isim, Netanyahu’dan Batı Şeria’daki yerleşimlere daha olumlu yaklaşmasını talep etti.

Bir dönem eski Başbakan Şimon Peres’in danışmanlığını yapan Novik, GZERO’ya verdiği demeçte, “Davasını ortadan kaldırmaya yönelik isteyeceği her konuda ona istediklerini sağlamaya hazır olan tek kişiler onlardı,” dedi ve ekledi: “Tabii ki, onların kendi heveslerinin peşinden gitmelerine serbestçe hareket etme hakkı vermesi şartıyla.”

Novik’e göre, yerleşimci şiddeti 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırılarının ardından hız kazandı: 1.200 vatandaşlarının öldürülmesi ve 250 kişinin daha rehin alınmasının ardından dehşet, korku ve kafa karışıklığının birleşimiyle mücadele eden birçok İsrailli, artık Gazze merkezli militan grup ile Batı Şeria’da yaşayan Filistinliler arasında ayrım yapmıyordu.

Yerleşimciler o tarihten bu yana devlet fonları ve polisin yardımıyla hızla yeni yerleşim yerleri kuruyor. Mevcut koalisyon hükümeti bile bu türden 100’den fazla topluluğu onayladı. Ancak yerleşimci gruplar, İsrail makamlarının tanımadığı ve “öncü karakollar” olarak bilinen yerleşim yerleri de kurdu; bu gruplar, kolluk kuvvetlerinin kendilerine suç isnat etmeye isteksiz olduğu bir güvenlik sisteminden faydalanıyor — bu arada Filistinliler ise terör suçundan mahkûm edilmeleri halinde artık idam cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

Ancak Novik’e göre yerleşimci şiddetini körükleyen başka bir unsur daha var: İsrail bu yılın ilerleyen dönemlerinde genel seçime gidecek.

Mevcut anketler, eski Başbakan Naftali Bennett’in Netanyahu’yu devireceğini ve İsrail’in en uzun süre görev yapan liderinin iktidarını sona erdireceğini gösteriyor. Bu da aşırılıkçı yerleşimciler açısından sorun anlamına geliyor. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda kıdemli araştırmacı olan eski ABD’li diplomat Aaron David Miller’a göre, Bennett merkezci olmaktan uzak olsa da kendisi ve müttefikleri mevcut koalisyondan çok farklı bir yaklaşım benimseyecektir.

Miller, GZERO’ya verdiği demeçte, “Ben Gvir ve Smotrich’in izlediği ırkçı Yahudi üstünlükçü politikaların hiçbirini kesinlikle benimsemeyecek ya da desteklemeyecekler. Batı Şeria’yı işgal altındaki toprak olarak yeniden tanımlamaya yönelik kapsamlı çabayı terk edecekler” dedi. “Ve yerleşimci terörü ile şiddetine karşı daha sert bir tutum benimseyecekler.”

Novik, Bibi iktidarda kalmayı başarsa bile bir sonraki koalisyonun mevcut koalisyondan farklı görüneceğini — ve yerleşimciler açısından daha az elverişli olacağını — söyledi. Shin Bet’in eski başkanı ve IDF’nin mevcut komutanı da dahil olmak üzere önde gelen birçok İsrailli, yerleşimci şiddetinin düzeyini sert şekilde eleştirdi. Bu arada birçok İsrailli, güvenlik güçlerinin yerleşimci şiddetini engellemek için daha fazlasını yapması gerektiğini düşünüyor: İsrail Demokrasi Enstitüsü’nün Nisan ayında yaptığı ankete göre, İsraillilerin çoğunluğu (%45) güvenlik güçlerinin bu aşırılıkçılara karşı fazla hoşgörülü olduğunu düşünürken, %25’i ise fazla sert davrandıklarını düşünüyor.

Ancak Batı Şeria’daki Filistinliler için, oy haklarının bulunmadığı bir seçime bağlanan umutlar sınırlı.

Dalalsha, “Aradığımız şey, her şeyi doğru perspektiften gören ve [yerleşimcilerin şiddetine] son veren sorumlu bir İsrail hükümetidir,” dedi, “çünkü Filistinliler ile İsrailliler arasındaki bir arada yaşamanın özü budur.”

Kaynak: https://www.gzeromedia.com/news/analysis/as-israeli-election-looms-settler-violence-spikes