İklim Değişikliğine İlişkin Stern Raporu, 20 Yıl Sonra

İkimizin, o dönem sırasıyla Birleşik Krallık Başbakanı ve Maliye Bakanı olan Tony Blair ve Gordon Brown’la birlikte, İklim Değişikliğinin Ekonomisine İlişkin Stern Raporu’nu kamuoyuna sunmak için Londra’daki Royal Society’de yan yana durmamızın üzerinden yirmi yıl geçti. Raporun temel sonucu, sera gazı emisyonlarını azaltmanın, artan emisyonlarla yaşamaktan çok daha az maliyetli olacağıydı. Geçen yirmi yılın kanıtları bu bulguyu yalnızca güçlendirdi.

Ucuzlayan yenilenebilir enerji emisyonları yavaşlatmadı

2006’dan bu yana temiz teknoloji olağanüstü ilerledi; batarya kapasitesinde büyük kazanımlar elde edildi, güneş ve rüzgâr enerjisinin fiyatında olağanüstü düşüşler yaşandı. Uluslararası Enerji Ajansı, 2025’te küresel enerji talebindeki artışın %60’ını nükleer ve yenilenebilir enerjinin karşıladığını bildiriyor. Güneş ve karadaki rüzgâr enerjisi bugün dünyanın pek çok yerinde en ucuz yeni elektrik kaynağını sağlıyor ve yenilenebilir enerji 2026’da kömürle elektrik üretimini geride bırakmaya hazırlanıyor. Bu arada küresel ısınmanın maliyetleri artıyor — her kıtada hayatları ve geçim kaynaklarını etkiliyor.

Ne var ki artan enerji talebiyle birlikte fosil yakıt kullanımı büyümeye devam etti (kömür Asya’da bir ölçüde geri dönüş yapıyor), emisyonlar da öyle. Fosil yakıtlar, kısmen devasa sübvansiyonların teşvikiyle, küresel enerji arzının hâlâ yaklaşık %80’ini sağlıyor: IMF açık sübvansiyonları her yıl 725 milyar ABD doları olarak hesaplıyor; örtük sübvansiyonlar da (fosil yakıtlara uygulanan vergilerin, bu yakıtların topluma yol açtığı maliyetlerden düşük olduğu durumlar) hesaba katıldığında rakam yılda 6,7 trilyon ABD dolarını buluyor.

Fosil yakıtlar, kısmen devasa sübvansiyonların teşvikiyle, küresel enerji arzının hâlâ yaklaşık %80’ini sağlıyor.

Net sonuç, sıcaklıkların (ve aşırı hava olaylarının) yükselmeye devam etmesidir. Küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1,5 santigrat derece üzerinde sınırlama hedefine ulaşılamayacak. Şimdiden 1,4 derecedeyiz. Aslında her IPCC Değerlendirme Raporu daha kaygı verici görünüyor. Sıcaklık beklenenden hızlı, on yılda 0,3 santigrat derece artıyor; Grönland ve Batı Antarktika buz tabakalarının istikrarsızlaşması ya da Amazon orman sisteminin çöküşü gibi büyük eşiklerin aşılması riskleri de beklenenden hızlı artıyor.

İşin ironik yanı, göç konusunda en çok kaygı duyan siyasetçilerin pek çoğu, iklim değişikliğinin, aşırılaşan hava olaylarından, deniz seviyesinin yükselmesinden ve hayatlarını, geçim kaynaklarını yok eden koşullardan kaçan çaresiz insanların sayısını daha da artırma potansiyelini görmezden geliyor. IRC’nin en büyük insani riskle karşı karşıya olan ülkeler listesindekilerin dörtte üçü, iklim kırılganlığında en üst çeyrekte yer alıyor.

Siyaset iklim değişikliği konusunda hâlâ bilimle savaşıyor

İklimin değiştiğine ve bunun etkilerine dair kanıtlar artsa da bilim ile siyaset arasında gerilim var. Fiziğe göre sıcaklıkların yükselmesini ve iklim değişikliğinin etkilerinin artmasını ancak atmosferdeki sera gazı yoğunluklarını sabitlediğimizde, başka bir deyişle küresel ölçekte net sıfıra ulaştığımızda durdurabileceğiz. Oraya ne kadar erken varırsak, sıcaklığı o kadar düşük bir seviyede sabitleyeceğiz.

Ancak iklim eylemi yeni engellerle karşı karşıya. ABD yönetimi bilime yönelik saldırısını yeniledi. Mali baskılar, eylemin orta vadede kaynak tasarrufu sağlayan sağlam bir yatırım olduğu durumlarda bile, Batı’da iklim eyleminin algılanan maliyetlerine karşı bir tepkiyi körükledi. Çin’in elektrifikasyondaki öncülüğü ve kritik mineral arzındaki hâkimiyeti, düşük karbona geçiş konusunda ek sürtüşmeler yaratıyor. Bilimin net, siyasetin çekişmeli ve teknolojinin daha olumlu olduğu bir ortamda, son yirmi yıldan önümüzdeki yirmi yıl için çıkarılacak dersler var. Bu derslerin öğrenilmesi hayati önem taşıyor.

Son yirmi yıldan beş ders

Birincisi, yirmi yıl önce uyum ve dayanıklılığa yatırım yapmak, azaltımdan vazgeçmek gibi görünüyordu. Ancak riskler büyüdükçe uyum bir zorunluluk hâline geldi. Uyum artık iklim eyleminin üvey evladı olmamalı. Küresel Uyum Komisyonu’na göre uyuma yatırılan her 1 dolar, 10 dolara kadar net ekonomik fayda sağlayabilir.

İkincisi, enerji güvenliği daha acil hâle geldi. Rus gaz boru hatlarından Hürmüz Boğazı’na kadar darboğazlar, jeopolitiğin yeni odak noktası. Fosil yakıt arzının silaha dönüştürülmesi, karbonsuzlaşma için uzun vadeli güçlü bir gerekçe.

Üçüncüsü, Çin’in olağanüstü teknik ilerlemesi düşük karbonlu büyüme hamlesinde büyük bir nimet olabilir ve olmalıdır; ancak Çin’in bu teknolojilerdeki sanayi hâkimiyeti gerçek sorunlar yaratıyor, çünkü yoğunlaşmış sanayi kapasitesi bağımlılık yaratabilir, tedarik zincirlerinde dayanıklılık sorunlarına yol açabilir ve rekabeti azaltabilir. Güneş panelleri ve bataryalar gibi düşük karbonlu teknolojiler için başka yerlerde, hem de hızla, kapasite inşa etmek küresel bir öncelik olmalı. Ticaret ve sanayi politikası da bu görevin can alıcı bir unsuru olacak.

Dördüncüsü, ABD’nin sahip olduğu enerji bağımsızlığından yoksun Avrupa ülkeleri için yeni bir zorunluluk, fosil yakıtlardan daha hızlı uzaklaşmanın yanı sıra sınır ötesi enerji sistemlerini birbirine daha fazla bağlamaktır. Mario Draghi, bunun aynı zamanda bu ülkelerin dünya pazarlarındaki rekabet gücünün de anahtarı olduğunu ikna edici biçimde savundu.

Beşincisi, yapay zekâ yirmi yıl önce yalnızca bir hayaldi. Bugün enerji talebinin giderek büyüyen bir kaynağı olsa da daha verimli şebekeler, daha iyi işleyen şehirler, emisyon izleme, malzeme keşfi ve uyumu desteklemek için daha iyi iklim tahmini vaat ediyor. 2030’lara girerken yapay zekâ geçişi daha hızlı, daha akıllı ve daha ucuz hâle getirebilir.

Yirmi yıl önce uyum ve dayanıklılığa yatırım yapmak, azaltımdan vazgeçmek gibi görünüyordu. Ancak riskler büyüdükçe uyum bir zorunluluk hâline geldi.

2026’nın siyaseti 2006’nınkinden çok farklı ve önümüzdeki yirmi yıl çalkantılı geçecek. Jason Bordoff ve Meghan O’Sullivan’ın yazdığı gibi: “Net sıfır küresel ekonomiye geçiş, eşi görülmemiş düzeyde bir küresel iş birliği gerektirecek, ancak aynı zamanda yol boyunca çatışmalara yol açacak ve sonunda kazananlar ve kaybedenler ortaya çıkaracak.”

Siyasetin zorluğu, önceki dönemin titizliğinden, idealizminden ve hayal gücünden vazgeçmek için bir mazeret değil; her birine daha fazla ihtiyacımız var. Birbirine bağlı ama parçalanmış ve birleştirici liderlikten yoksun bir dünyada, harekete geçmek isteyen ülkeler uluslararası eylemi daha güçlü biçimde desteklemeli ve yeni gönüllüler koalisyonları kurmalı; örneğin, büyük ihtiyaç duyulan yatırımlara yönelik IFI desteğini genişletmek ve kritik minerallerin işlenmesi için güvenilir tedarik zincirleri kurmak için.

İklim eylemi yeni bir büyüme hikâyesinin itici gücü olabilir. Stern Raporu’nun yeniden canlandırılması gereken temel tespiti budur. Yeşil büyüme kendi içinde çelişkili bir kavram değildir. Bir gerekliliktir.

Source : https://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/the-stern-review-on-climate-change-20-years-on/