Avrupa’nın Üzerinde Durduğu Zemin Sarsılıyor

Avrupa Komisyonu, üye devletlerin AB bütçesine yaptığı yıllık katkıların gelecek yıl için yüzde 81 artırılmasını öneriyor.

Avrupa çapında Rusya’ya karşı bir düşmanlık kurgulamak, en azından 1990’lardan beri Avrupa’nın uzun soluklu projesi oldu. ABD’nin güvenlik kadrosu, Avrupa’nın doğuya doğru genişlemesini uzun süre savaş sonrasının temel hedeflerinden biri olarak benimsedi: önce savaş sonrası Avrupa’da komünizmle mücadele etmek için; ikinci olarak da NATO’nun ve ardından AB’nin genişlemesi, AB devletlerini ABD liderliğindeki bir güvenlik mimarisine kilitlemeye hizmet etti. Bu yapısal mühendislik, AB’nin dış politika ve güvenlik yapılarını işlevsiz hâle getirdi; çünkü bu yapılar “Yeni Avrupa”nın “Eski Avrupa”yı ele geçirmesi (ABD Savunma Bakanı Rumsfeld’in 2003’te Brüksel’deki NATO karargâhında alay ederek söylediği gibi) karşısında farların önüne yakalanmış gibi kalakaldı ve bu durum, özerk bir AB dış politikası oluşturma yönündeki her girişimi fiilen baltaladı.

Doğuya doğru genişleme, AB’nin siyasi projesinin içini de fiilen boşalttı; düşünce, AB’nin Amerikan tek kutupluluğuna karşı bir denge unsuru olarak “küresel jeopolitik aktör” hâline gelebileceği idi. Böylece AB, politika uyumu çok zayıf olan ve Avrupalı olmanın ne anlama geldiğine dair her şeyi kuşatan açık bir vizyondan yoksun, büyük bir düzenleyici ticaret bölgesinden pek de fazlası olmayan bir yapıya dönüştü.

Güvenlik ve dış politika sadakatleri çekirdek Avrupa devletlerinin vatandaşlarının çıkarlarından çok Washington’a yönelik olan yeni katılımcı devletlerin Amerikan esinli bir şekilde Birliği doldurmasıyla birlikte, bu açık amaç kaybı tutarlı bir Avrupa “projesinin” gelişimini sekteye uğrattı.

Dolayısıyla tutarlı bir Avrupa kimliğinin (“Yeni Avrupa” ya da “Eski Avrupa”) veya kamu bilincinde kök salan herhangi bir değerler sisteminin yokluğunda, Ukrayna’da “liberal demokrasiyi” savunmak kaçınılmaz olarak bir geri çekilme noktasına götürdü: “Ukrayna”, Avrupalı liderlerin Avrupa’nın uyumunu bir ölçüde koruyabileceklerini düşündükleri proje hâline geldi.

“Ukrayna projesini” sürdürmek bir can yeleğine dönüştü.

Böylece “Ukrayna” amaç ve yön kazandırmak için tasarlanmıştı; özellikle de Fransa ile Almanya’nın ABD liderliğindeki Irak işgalini desteklemeyi reddettiği 2003 Irak ayrılığından sonra. Atmosfer zehirliydi (o dönemde AB Dış Politika Şefi olan Javier Solana’ya 1997-2023 yılları arasında danışmanlık yaptığım zamandan hatırladığım üzere).

Ancak şimdi “Ukrayna” bir soruna dönüştü. Üzerini örtmesi beklenen “Yeni Avrupa-Eski Avrupa” ayrımı artık o kadar keskin olmasa da onun yerini farklı bir yarılma aldı: Bugünkü yarılma, bir yanda Avrupa’nın halktan kopuk yönetici ve oligarşik sınıfı ile öte yanda giderek çaresizleşen yurttaşları arasında. Bu yeni yarılma farklı türden bir krizdir; çünkü AB için varoluşsaldır.

Hiçbir saygın Avrupalı liderin Ukrayna batağına nasıl son verileceğine dair uygulanabilir bir planı yok; savaşın sürdürülmesini, “liberal” Avrupa’yı ayakta tutan finansal mimarinin kendisini çökertmeden nasıl finanse edeceğine dair net bir fikri de yok. Bu, AB’nin yurttaşlarına müreffeh bir yaşam standardını güvence altına alan kurucu mitinin çökmesi riskini doğurur.

İkilem açıktır: Liberal modernitenin kendisi çökerken Ukrayna’yı “liberal demokrasinin” bir simgesi olarak desteklemek paradoksal hâle geldi. Avrupa’nın kendi demokrasi iddiası da giderek sorgulanıyor; en son da AB’nin sadık savunucusu Başbakan Donald Tusk’ın AB hukukunun Polonya anayasasından üstün olduğunda ısrar ettiği Polonya’daki olaylarla.

Washington’ın artık Avrupa’nın Rusya’ya karşı yıpratma savaşının sürdürülmesinde kendi vekili olması konusunda ısrar etmesiyle ikilem, “Hobson’ın seçimi”ne dönüşecek kadar keskinleşti: AB ya mevcut finansal mimarisini kurtarmaya çalışabilir ya da Zelenskiy’nin savaşını finanse etmeyi sürdürebilir. Ancak AB’nin kendi çerçevesi içinde ikisini birden yapamaz:

Zelenskiy’ye 2026-2027 dönemi için 90 milyar avroluk Ukrayna destek kredisi imkânı kapsamındaki ödemeler AB tarafından yapılmaya devam ediyor; ancak Zelenskiy’nin söylediğine göre bu meblağ büyük ölçüde harcanmış durumda ve bu da “acilen” 70 milyar avro daha gerektiriyor:

“Sizden en az 70 milyar avro daha ihtiyacımız var: savunma için, silahlar için ve dayanıklılığımız için. Bu gerçekçi bir miktar. Ve sizden bu desteği bulmanızı istiyorum.”

İnanılmaz ama 90 milyar avroluk AB kredi imkânı, mevcut AB bütçesinde “bir kalem” olarak yer almadı. Brüksel’e yazılmış 90 milyar avroluk üye devlet çekleri olmadı. Bütçenin sağladığı şey yalnızca bir güvenceydi: Ukrayna bu krediyi geri ödeyemezse AB borcu tahvil sahiplerine kendisi ödeyecekti. (Yine de birkaç AB devleti AB güvencesine katılmayı reddetti ve başka bir kredi imkânını güvence altına almaları istenirse yine reddedeceklerini söylüyor.)

Ayrıca 90 milyar avro, AB bütçesine hiçbir zaman “harcama” olarak belirtilerek girmedi. Komisyon yalnızca kredinin bütçesindeki “boşluk” (headroom) kapsamında verildiğini söylüyor. (AB bunu, üye devletlerin Komisyonun kendilerinden ödeme talep edebileceği konusunda üzerinde anlaştıkları mutlak tavan ile yedi yıllık nominal bütçe ödenekleri arasındaki fark olarak tanımlıyor.) Şimdiye kadar “Ukrayna” sübvansiyonu bu “göz boyamacı” boşluk prosedürüyle “kolaylaştırıldı”; ancak bu böyle süremez.

Süremez; çünkü bu türden başka sübvansiyonların artık hararetli bir tartışmanın konusu olan yedi yıllık AB bütçe çerçevesi kapsamına girmesi gerekiyor.

Mevcut bütçe önerisi, yalnızca AB harcamalarının mevcut düzeyini korumak için bile önümüzdeki yedi yılın her birinde üye devletlerin çok daha fazla para katkısında bulunması gerektiğini öngörüyor. Komisyon, toplam yıllık ulusal katkıların 235 milyar avroya çıkmasını öneriyor: Bu, cari fiyatlarla yüzde 81’lik bir artış demek. Berlin’in büyükelçisi bile bunu “kesinlikle karşılanamaz” diye nitelendirdi.

Yedi yıllık AB bütçesi karara bağlanmadan, Ukrayna’nın AB üye devletlerinden giderek artan taleplerine finansal bir çözüm bulunamaz.

Ve yedi yıllık bütçe karara bağlanmaktan çok uzak: Mali açıdan sıkışmış Almanya’ya Komisyon tarafından katkılarını yaklaşık 40 milyar avrodan 60 milyar avroya çıkarması, mali açıdan daha da çökmüş Fransa’ya ise önümüzdeki yedi yıl boyunca katkısını yılda yaklaşık 30 milyar avrodan 40 milyar avroya çıkarması söyleniyor. Bunlar korkunç talepler.

Uzun lafın kısası: AB, kendi içinde kan kaybettiren bir kemer sıkmaya başvurmadan ve böylece Avrupa çapındaki toplumsal ve siyasi çöküşü ağırlaştırmadan Ukrayna’yı finanse etmeyi kaldıramaz.

Walter Münchau daha ciddi bir pürüze dikkat çekiyor:

“Fransa’da şunların hepsini başaran bir hükümetin nasıl ortaya çıkabileceğini görmekte zorlanıyorum: (1) bütçe açığını kontrol altına almak; (2) toplumsal huzursuzluktan kaçınmak; (3) Avrupa kurallarına uymak ve (4) avro bölgesinde kalmak. Burada bir şeyin feda edilmesi gerekiyor.”

Marine Le Pen, gelecek yıl Fransa Cumhurbaşkanı olmayı başarırsa Fransa’nın AB bütçesine katkısının artırılması fikrini reddetti. Tam tersine, Fransa’nın katkısını önerilen düzeyden (30 milyar avro) 10 milyar avroya indirmeye ve Ukrayna’ya Fransa’nın yaptığı bütün katkıları durdurmaya çalışacağını söyledi.

Cumhurbaşkanlığını üstlenmesi hâlinde nihai sonuç muhtemelen Fransa’nın ECB’ye başvurarak kurtarma paketi talep etmesi olacaktır; bu talep reddedilirse Fransız borcunun tahvil sahiplerine yapılacak ödemelerde temerrüde yol açabilir.

Durum kritiktir; çünkü Münchau’nun ileri sürdüğü gibi,

“Fransa’nın borcunu ödeyememesi büyük ihtimalle Fransa’nın avrodan çıkmasına yol açar. Bir gün bu noktaya gelirsek ortaya çıkacak finansal kriz, şimdiye kadar yaşadığımız her şeyi gölgede bırakır. Dünyanın her yerinde finans kuruluşları batar. Avro bölgesi ise diğer ülkelerin de borçlarını ödeyemeyip sırayla dışarı düşmesiyle ayakta kalamayabilir. İşin ironik yanı, bu senaryodan en çok etkilenecek Avrupa ülkelerinden biri Birleşik Krallık olur. AB’nin, hele avro bölgesinin üyesi olmamasına rağmen İngiltere’nin sermaye piyasası, Manş’ın karşı yakasındaki kaosa karşı son derece savunmasız kalır.”

(Münchau, bu sonucun Le Pen’in tercih ettiği seçenek olacağını ileri sürmediğinin altını çiziyor.)

Ancak Le Pen’in Fransa’nın AB bütçesine katkısını büyük ölçüde azaltma ve Ukrayna’yı kendi başının çaresine bırakma tehdidi göz önüne alındığında, AB’ye bağlı biri gibi görünmüyor (avro bölgesinden çıkmak istediğini reddetse de).

Yine de borç temerrüdü kaçınılmaz hâle gelirse Fransa’nın temerrüt kapısından avro bölgesini terk etmesi, bilinçli bir tercihten çok mücbir sebeple gerçekleşebilir. Bu sonuç, Münchau’nun uyardığı gibi Avrupa için son derece büyük sonuçlar doğursa da Fransa’nın daha rekabetçi bir döviz kuru benimsemesine ve kendi koşullarına daha uygun faiz oranları belirlemesine imkân tanır.

Brüksel’in pek az seçeneği var: Kiev’i finanse etmeyi sürdürseler de sürdürmeseler de savaş kaybedilmiştir. Ve önümüzde daha derin bir tehdit var:

Ukrayna ve İran savaşları başladığından beri olanlara bakın: Doğal gaz fiyatları: yüzde 206 artış; dizel fiyatları: yüzde 39 artış; benzin fiyatları: yüzde 27 artış; ham petrol fiyatları: yüzde 50 artış; avro bölgesi enflasyonu: yüzde 1,9’dan yüzde 3,8’e.

Kış gerçekten geliyor. Avrupa’nın yönetici seçkinleri hiçbir şey değişmiyormuş gibi davranmaya çalışırken her şey değişecek.

Kaynak: https://strategic-culture.su/news/2026/11/03/the-ground-on-which-europe-stands-is-shaking/